Nederlandse Molendatabase
Willemstad, Noord-Brabant
612
NB111
01864
D'Orangemolen
1734 / 1951
Stellingmolen
Ronde stenen molen
Korenmolen
Bovenkade 11
4797 AT Willemstad
X: 89621 Y: 412072
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Moerdijk
Gemeente Willemstad, sectie E, nr. 599
38950
Bijzonder groot, uit sommige richtingen van kilometers zichtbaar. Enige hinder op Z-ZO door hoge bomen en op W wat last van bebouwing.
A.J.J. Bussing
Maalvaardig
2014: 85.600 (restauratie)
2013: 208.688
2012: 194.080
2011: 225.122
2010: 181.967
Vh. het malen van graan, thans buiten bedrijf
06-41263808 (molenaar)
Op afspraak
Constructie
Ronde stenen molen, gedeeltelijk gepleisterd en gewit
Gedekt met dakleer
25,08 / 25,12 m.
Oud-Hollands
Tussen 1940 en 1944 is deze molen uitgerust geweest met het systeem-Van Bussel. Het systeem ging toen verloren, waarschijnlijk als gevolg van een asbreuk. Bij herstel in 1951 is weer Oud-Hollandse ophekking toegepast.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Pot?-?1951199825.06 m.
klik voor meer info Straathof0128buiten19981998aanw.25.12 m.
klik voor meer info Straathof0129binnen19981998aanw.25.08 m.
klik voor meer info Pot2523binnen19231951199825.06 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info De Prins van Oranje101218761951aanw.05.45 m.
Engels; kruilier
Deels losse, deels vaste Vlaamse blokvang uit vier stukken; vangbalk met haak; vangstok; kneppel
Eén koppel 17der blauwe en één koppel 17der kunststenen; sleepluiwerk; afschietwerk
Bovenwiel 65 kammen
Bovenschijfloop 32 staven, steek 12,0 cm.
Spoorwiel 86 kammen
Steenschijflopen 27 resp. 33 staven, steek 8,9 cm.
Overbrengingsverhouding resp. 1 : 6,47 en 1 : 5,29
Pieter Jansz. Timmers, Krimpen en Hendrik Roubos, Rotterdam (1734)
Fa. Wed. Dirkse, Mijnsheerenland (1951)
Eenvoudige baard, enigszins meegebogen met de molenromp, groen geverfd, wit afgebiesd, en de opschriften 'anno' '1734' en daaronder 'd'Orange molen'

Eenvoudige gevelsteen met het opschrift
d'Orange
molen
1734
Verwijzingen
Geschiedenis
De voorganger van de huidige molen, een standerdmolen, werd in 1584 elders in Willemstad gebouwd en vóór 1589 naar deze plaats gebracht. De huidige molen werd in 1734 gebouwd in opdracht van de Nassause Domeinraad ter vervanging van de standerdmolen en op 14 juli 1734 aanbesteed voor ƒ 8000,-.
In 1584 ontving Willem van Oranje als schenking de provisorische sterkte in de schorrenpolder Ruygenhil, welke later uitgebouwd werd tot het klassieke Hollandse vestingtype. De Heren van Oranje-Nassau oefenden in deze stad de heerlijkheidsrechten uit.

Oorspronkelijk waren er drie koppel maalstenen aanwezig. Twee zijn nog compleet; van het derde koppel zijn nog onderdelen aanwezig o.a. ringhout, steenkuip en steenbus (los opgeslagen op de steenzolder), ijzerbalk en vonderbalk.

Over het functioneren van de molen is weinig bekend. Aan oude afleveringen van 'De Molenaar' is wel meer te ontlenen: na ongeveer vijf jaar stilstand kreeg d'Orangemolen in 1940 een grondige opknapbeurt, waarbij ook allerlei zaken werden verbeterd: zo waren allereerst de voeghouten en windpeluw mooi watervrij gemonteerd. Het achterkeuvelens liet men achteroverhellen, zodat de korte spruit niet kon inwateren. De kap werd met Icopal gedekt, zodat het jaarlijkse teren niet meer hoefde gebeuren. De stelling werd voor de helft vernieuwd en de molen kreeg een nieuw Engels kruiwerk. Ook kwam er een mengketel op windkracht. Tenslotte waren de roeden gestroomlijnd met het systeem Van Bussel. Vereniging De Hollandsche Molen had reeds vele jaren de eigenaar B. van der Linden hiervan trachten te overtuigen, maar had toen pas resultaat.
Op 7 september 1940 werd de molen in aanwezigheid van talrijke belangstellenden officieel in gebruik genomen.

Later heeft deze molen nog een keer as en roeden verspeeld, niet duidelijk is wanneer precies. 1944 wordt wel genoemd, maar tijdens de bevrijding van Willemstad, 9 november 1944, was het wiekenkruis nog gewoon aanwezig.
In 1951 heeft molenmakerij fa. Wed. H. Dirkse uit Mijnsheerenland (ZH) een andere as en - aan te nemen - tweedehands roeden gestoken. Op 9 november dat jaar werd de molen in bedrijf gesteld door de weduwe van de in 1950 overleden molenaar Van der Linden. De zoon van Van der Linden maalde vervolgens nog enkele jaren op windkracht. Bij de restauratie in 1951 was het systeem Van Bussel overigens niet meer aangebracht.

In 1964 volgde een nieuwe restauratie waarbij de molen werd bepleisterd en gewit. Ook de stelling werd vernieuwd.

De molen wordt al jaren permanent bewoond, de staat van onderhoud is uitstekend en wordt er sinds enige jaren ook weer vaak gedraaid.
In november 2004 is voor het eerst sinds vermoedelijk 50 jaar weer gemalen: één van de koppels stenen verkeerde, ondanks jaren van onbruik, in maalvaardige staat.
Het malen met deze molen stuit overigens op praktische problemen vanwege de bewoning.

In het midden van 2014 heeft deze molen een forse onderhoudsbeurt gekregen: gevlucht nieuwe voorzomen en windborden, met correctie van de veel te diepe zeeg. Ook werden de borden om die reden vlakker gezet. De zeilen werden gerepareerd.
De stelling en ook de kruilier werden grotendeels vervangen, één lange schoor en een voeghoutkop aangegoten met epoxy, de romp werd deels gevoegd en tot slot een complete schilderbeurt. Ook verbeterde de omgeving, nadat op de zuidelijke helft hoge beuken werden gekapt. Al met al duurde het hele project tot in december 2014.
Aanvullingen

De molen is vernoemd naar de familie van Oranje-Nassau, die vanouds een sterke band met Willemstad had en heeft.

Ton Meesters, 'Wiekverbeteringen in West-Brabant', in: Meule 67 (2010) 34 - 35
Overige foto's
D
© Omdat de bomen op het zuiden grondig zijn gesnoeid, is een foto vanuit deze hoek weer mogelijk.
Foto: Marijn Kaufman (19-2-2015).
D
© Foto: Rob Pols (7-7-2004).
D
© Foto: Marijn Kaufman (3-4-2006).
D
© Foto: Marijn Kaufman (27-3-2012).
D
© Foto: Ton Koorevaar (20-5-2011).
D
© Foto: Ton Koorevaar (20-5-2011).
D
© Foto: John Scholte (21-3-2011).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: donderdag 26 februari 2015 | Foto Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen D home vorige pagina