Nederlandse Molendatabase  
Raamsdonksveer, Noord-Brabant
Database nr. 580
Inventaris nr. NB079
Naam De Onvermoeide
Bouwjaar 1890 / 1974
Type Stellingmolen
Kenmerken Ronde stenen molen
Functie Koren- en eekmolen
Ligging Hoevendijk 1
4941 LP Raamsdonksveer
Rijksdriehoek X: 119708 Y: 412390
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Geertruidenberg
Kadaster Gemeente Raamsdonk, sectie K, nr. 790
Monumentennummer 32295
Landsch. waarde Groot
Eigenaar Gemeente Geertruidenberg
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig
Bestemming Het malen van graan, thans op vrijwillige basis
Molenaar Jos van Hamont
Telefoon 0162-515565
Bezoekmogelijkheid Als de molen draait, op de 'Veerse Molendag' (de eerste zaterdag van september) en op afspraak.

© Foto: Tony Hop (1-9-2012).   
Constructie
Romp Ronde stenen molen
Kap Gedekt met dakleer
Vlucht 26,00 m.
Wiekenvorm Oud-Hollands
Wiekverbeteringen Deze molen had aan het begin van de 20ste eeuw enige tijd zelfzwichting.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Pot?binnen??194725.00 m.
klik voor meer info Pot?buiten??194725.00 m.
klik voor meer info Derckx0108buiten19731974aanw.25.00 m.
klik voor meer info Derckx0109binnen19731974aanw.25.00 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info ???1974aanw.05.26 m.
Kruiwerk Engels; kruilier
Vang Vlaamse blokvang; vangbalk met haak; vangstok; pal
Inrichting Twee koppel maalstenen, ŽŽn koppel schorsstenen (thans ingericht als normaal steenkoppel) en ŽŽn koppel op elektrische kracht (motor niet meer aanwezig); sleepluiwerk; afschietwerk
Molenmaker ?? (1890)
Fa's Doornbosch, Adorp en Straver, Almkerk (1974)
Versiering
Eenvoudige baard, donkergroen geverfd, wit afgebiesd, met de opschriften:
'1890' '1974' en daaronder "De Onvermoeide"
Verwijzingen
Eigen website De Onvermoeide
Ten-Bruggencatenr. 02657
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Geschiedenis
Raamdonksveer kreeg pas laat enige omvang. Eerst in 1890 kwam bij de gemeente een tweetal aanvragen binnen voor de bouw van een koren- en schorsmolen. Er was al wel een rosmolen in het dorp. De ene aanvraag kwam van de weduwe Rombouts (een bekend Brabants molenaarsgeslacht), die voor haar zoon een molen wilde oprichten, de andere kwam van Willem Martens uit het nabijgelegen Waspik. Voor beide molens werd op 1 april 1890 een bouwvergunning verleend.

De molen van de familie Rombouts kreeg de naam Zeldenrust (een naam die veelvuldig voorkwam in de regio rond Breda) en die van Martens De Onvermoeide (beetje rivaliteit).
De Zeldenrust werd in de jaren dertig verkocht aan molenaar De Bruijn. In 1956 brandde deze kapitale stellingmolen helaas uit. Diverse malen zijn pogingen ondernomen om er weer een maalvaardige molen van te maken, maar in 1991 werd de ruim 20 meter hoge molenromp gesloopt. De Zeldenrust stond ongeveer 500 meter van d’Onvermoeide.

Molenaar Martens was blijkbaar een vooruitstrevend man, want al in 1900 plaatste hij een petroleummotor en toen het dorp in 1908 de beschikking over elektriciteit kreeg verving hij deze door een elektromotor. Zo'n 25 jaar later kende zijn bedrijf minder fraaie tijden, want in 1923 brandden enige bijgebouwen af en in 1925 werd het faillissement uitgesproken. Nieuwe eigenaar werd de Limburgse Hypotheekbank, die de molen verhuurde aan molenaar/graanhandelaar Van Erk. Blijkbaar was hij geen windmolenaar in hart en nieren, want hij maalde vrijwel altijd met de motor.
De zoon van Van Erk kocht de molen in 1942. op dat moment was de windkracht al enige tijd buiten gebruiik (jaren later, van 1973 tot 1986, zou hij op De Onvermoeide actief zijn als vrijwillig molenaar).

In oktober 1944 ontstond forse schade, toen een granaat op de luizolder ontplofte. Het werd nogal onbeholpen hersteld, namelijk als spouwmuur, terwijl de rest van het metselwerk massief was (en is); sindsdien heeft de - verder zeldzaam droge - stenen romp op deze plaats behoorlijke vochtoverlast. In 1947 volgde de gehele onttakeling.

Eind jaren '60 rees bij de gemeente het plan om de molen te restaureren. Er waren onderdelen beschikbaar van de ronde stenen beltkorenmolen te Rijen, die opgegeven was voor de sloop. Vervolgens kreeg de fa. Doornbosch uit Adorp opdracht om De Onvermoeide te rehabiliteren. Deze grote klus werd, met assistentie van de fa. Straver te Almkerk, in 1974 geklaard.

Bovenwiel, as, overring, kruivloer, kruiwerk, vang, bovenschijfloop, penbalk, ijzerbalk, kapspanten en koningspil zijn afkomstig van de molen in 1900 gebouwde en in 1972 gesloopte beltkorenmolen van Rijen. De onderdelen zijn evenwel veel ouder dan 1900 en waarschijnlijk afkomstig uit een grote Hollandse poldermolen; het meeste is zwart beroet en bovenwiel en -schijfloop zijn fors van afmeting en erg robuust uitgevoerd. Het buikstuk van de vang heeft een wigvorm. Waarschijnlijk heeft men dit gemaakt om te trachten het buikstuk tijdens het vangen zo vloeiend mogelijk te laten pakken. Eveneens ongebruikelijk is dat de voorste ezel voorzien is van een schuif.
Het luiwerk is overduidelijk gemaakt van afkomend materiaal: de luitafel is een oude bonkelaar en het luiwiel een oude rondselschijf, en hier, voor extra grip, bekleed met een autoband.

Op de maalzolder zijn een stortkoker en een tweetal geleiderollen zichtbaar, restanten van de voormalige buil. Nog een opvallende zaak hier is, dat op een stuk muur naast ŽŽn van de maalbakken een tijdlang (in de dertiger jaren) de boekhouding is bijgehouden.
Voor de balken van de steenzolder gebruikte men oude voeghouten gebruikt en bij de tweede zolder oude roeden.
Op de eerste zolder (de maalzolder van de schorsmolen) zijn twee deuren aanwezig die tijdens het malen opengezet werden: runmalen was vanouds een stoffig en vies karwei.

Inwendig was De Onvermoeide na de onttakeling redelijk compleet gebleven en in ŽŽn opzicht zelfs uniek: het spoorwiel drijft naast twee koppel stenen op de steenzolder nog een spil aan die gelagerd is op een draagbalk op de zolder op de stelling. Onderaan deze spil een klein spoorwiel bevestigd, die een navenant groot steenrondsel aandrijft (deze wielen zijn beide ongeveer even groot). Dit koppel draait dus linksom! Dit koppel is de voormalige schorsmolen: er werd eikenschors gemalen voor de leerlooi-industrie.
De andere twee molens in Brabant met een overgebleven schorskoppel, Megen en Hilvarenbeek, hebben een steenspil die door de vloer van de steenzolder gaat en op de maalzolder de schorssteen aandrijft. Hier had men nogal last van torsie van deze lange spillen. Ook zorgde deze constructie voor onnodig zwaar lopen. Vele Langstraatse runmolens hadden het Raamsdonksveerse systeem, dat dit nadeel niet kent.
Bij de restauratie van 1974 heeft men de stenen van het schorskoppel vervangen door nieuwe kunststenen. Helaas is dit koppel niet maalvaardig omdat de lagering niet geheel in orde is.

In september 2009 moest De Onvermoeide worden stilgezet: de stelling was onbetrouwbaar geworden en het gevlucht aan grondig herstel toe. Ook moesten reparaties worden verricht aan diverse zolderbalken.
In de zomer van 2011 werd begonnen: om te beginnen zijn vele balkkoppen verwijderd en daarna in kunsthars aangegoten. In het late voorjaar van 2012 werd verder gegaan. Eind augustus 2012 werden de werkzaamheden afgerond en kon er worden proefgedraaid. Op 1 september volgde de feestelijke heropening.

© Foto: Frits Kruishaar (1-9-2012).

© Bovenste foto: Ton Koorevaar (9-6-2011).
Onderste foto: Piet Glasbergen (5-9-2013).

© Foto: Piet Glasbergen (5-9-2013).

© Foto: Ton Koorevaar (9-6-2011).

© De situatie in of rond 1905.
Foto: verzameling Ton Meesters.
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: donderdag 3 oktober 2013 | Foto

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen De Onvermoeide, Raamsdonksveer home vorige pagina