Nederlandse Molendatabase
Raamsdonksveer, Noord-Brabant
580
De Onvermoeide
1890 / 1974
Stellingmolen
Ronde stenen molen
Koren- en eekmolen
Hoevendijk 1
4941 LP Raamsdonksveer
X: 119708 Y: 412390
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Geertruidenberg
Gemeente Raamsdonk, sectie K, nr. 790
Gemeente Geertruidenberg
Maalvaardig
Het malen van graan, thans op vrijwillige basis
Jos van Hamont
0162-515565
Laatste zaterdag van iedere maand, tijdens de Veerse Molendag (eerste zaterdag van september) en op afspraak.
Groot
NB079
02657
32295
Constructie
Ronde stenen molen
Gedekt met dakleer
26,00 m.
Oud-Hollands
Deze molen had aan het begin van de 20ste eeuw enige tijd zelfzwichting.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Pot?binnen??194725.00 m.
klik voor meer info Pot?buiten??194725.00 m.
klik voor meer info Derckx0108buiten19731974aanw.25.00 m.
klik voor meer info Derckx0109binnen19731974aanw.25.00 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info ???1974aanw.05.26 m.
Engels; kruilier
Vlaamse blokvang; vangbalk met haak; vangstok; pal
Twee koppel maalstenen, één koppel schorsstenen (thans ingericht als normaal steenkoppel) en één koppel op elektrische kracht (motor niet meer aanwezig); sleepluiwerk; afschietwerk
?? (1890)
Fa. Doornbosch, Adorp en fa. Straver, Almkerk (1974)
Eenvoudige baard, donkergroen geverfd, wit afgebiesd, met de opschriften:
'1890' '1974' en daaronder „De Onvermoeide"
Verwijzingen
Geschiedenis
Raamdonksveer kreeg pas laat enige omvang. Eerst in 1890 kwam bij de gemeente een tweetal aanvragen binnen voor de bouw van een koren- en schorsmolen. Er was al wel een rosmolen in het dorp. De ene aanvraag kwam van de weduwe Rombouts (een bekend Brabants molenaarsgeslacht), die voor haar zoon een molen wilde oprichten, de andere kwam van Willem Martens uit het nabijgelegen Waspik. Voor beide molens werd op 1 april 1890 een bouwvergunning verleend.

De molen van de familie Rombouts kreeg de naam Zeldenrust (een naam die veelvuldig voorkwam in de regio rond Breda) en die van Martens De Onvermoeide (beetje rivaliteit).
De Zeldenrust werd in de jaren dertig verkocht aan molenaar De Bruijn. In 1956 brandde deze kapitale stellingmolen helaas uit. Diverse malen zijn pogingen ondernomen om er weer een maalvaardige molen van te maken, maar in 1991 werd de ruim 20 meter hoge molenromp gesloopt. De Zeldenrust stond ongeveer 500 meter van De Onvermoeide.

Molenaar Martens was blijkbaar een vooruitstrevend man, want al in 1900 plaatste hij een petroleummotor en toen het dorp in 1908 de beschikking over elektriciteit kreeg verving hij deze door een elektromotor. Zo'n 25 jaar later kende zijn bedrijf minder fraaie tijden, want in 1923 brandden enige bijgebouwen af en in 1925 werd het faillissement uitgesproken. Nieuwe eigenaar werd de Limburgse Hypotheekbank, die de molen verhuurde aan molenaar/graanhandelaar Van Erk. Blijkbaar was hij geen windmolenaar in hart en nieren, want hij maalde vrijwel altijd met de motor.
De zoon van Van Erk kocht de molen in 1942. op dat moment was de windkracht al enige tijd buiten gebruiik (jaren later, van 1973 tot 1986, zou hij op De Onvermoeide actief zijn als vrijwillig molenaar).

In oktober 1944 ontstond forse schade, toen een granaat op de luizolder ontplofte. Het werd nogal onbeholpen hersteld, namelijk als spouwmuur, terwijl de rest van het metselwerk massief was (en is); sindsdien heeft de - verder zeldzaam droge - stenen romp op deze plaats behoorlijke vochtoverlast. In 1947 volgde de gehele onttakeling.

Eind jaren '60 rees bij de gemeente het plan om de molen te restaureren. Er waren onderdelen beschikbaar van de ronde stenen beltkorenmolen te Rijen, die opgegeven was voor de sloop. Vervolgens kreeg de fa. Doornbosch uit Adorp opdracht om De Onvermoeide te rehabiliteren. Deze grote klus werd, met assistentie van de fa. Straver te Almkerk, in 1974 geklaard.

Bovenwiel, as, overring, kruivloer, kruiwerk, vang, bovenschijfloop, penbalk, ijzerbalk, kapspanten en koningspil zijn afkomstig van de molen in 1900 gebouwde en in 1972 gesloopte beltkorenmolen van Rijen. De onderdelen zijn evenwel veel ouder dan 1900 en waarschijnlijk afkomstig uit een grote Hollandse poldermolen; het meeste is zwart beroet en bovenwiel en -schijfloop zijn fors van afmeting en erg robuust uitgevoerd. Het buikstuk van de vang heeft een wigvorm. Waarschijnlijk heeft men dit gemaakt om te trachten het buikstuk tijdens het vangen zo vloeiend mogelijk te laten pakken. Eveneens ongebruikelijk is dat de voorste ezel voorzien is van een schuif.
Het luiwerk is overduidelijk gemaakt van afkomend materiaal: de luitafel is een oude bonkelaar en het luiwiel een oude rondselschijf, en hier, voor extra grip, bekleed met een autoband.

Op de maalzolder zijn een stortkoker en een tweetal geleiderollen zichtbaar, restanten van de voormalige buil. Nog een opvallende zaak hier is, dat op een stuk muur naast één van de maalbakken een tijdlang (in de dertiger jaren) de boekhouding is bijgehouden.
Voor de balken van de steenzolder gebruikte men oude voeghouten gebruikt en bij de tweede zolder oude roeden.
Op de eerste zolder (de maalzolder van de schorsmolen) zijn twee deuren aanwezig die tijdens het malen opengezet werden: runmalen was vanouds een stoffig en vies karwei.

Inwendig was De Onvermoeide na de onttakeling redelijk compleet gebleven en in één opzicht zelfs uniek: het spoorwiel drijft naast twee koppel stenen op de steenzolder nog een spil aan die gelagerd is op een draagbalk op de zolder op de stelling. Onderaan deze spil een klein spoorwiel bevestigd, die een navenant groot steenrondsel aandrijft (deze wielen zijn beide ongeveer even groot). Dit koppel draait dus linksom! Dit koppel is de voormalige schorsmolen: er werd eikenschors gemalen voor de leerlooi-industrie.
De andere twee molens in Brabant met een overgebleven schorskoppel, Megen en Hilvarenbeek, hebben een steenspil die door de vloer van de steenzolder gaat en op de maalzolder de schorssteen aandrijft. Hier had men nogal last van torsie van deze lange spillen. Ook zorgde deze constructie voor onnodig zwaar lopen. Vele Langstraatse runmolens hadden het Raamsdonksveerse systeem, dat dit nadeel niet kent.
Bij de restauratie van 1974 heeft men de stenen van het schorskoppel vervangen door nieuwe kunststenen. Helaas is dit koppel niet maalvaardig omdat de lagering niet geheel in orde is.

In september 2009 moest De Onvermoeide worden stilgezet: de stelling was onbetrouwbaar en het gevlucht aan grondig herstel toe. Ook moesten reparaties worden verricht aan diverse zolderbalken.
In de zomer van 2011 werd begonnen: om te beginnen zijn vele balkkoppen verwijderd en daarna in kunsthars aangegoten. In het late voorjaar van 2012 werd verder gegaan. Eind augustus 2012 werden de werkzaamheden afgerond en kon er worden proefgedraaid. Op 1 september volgde de feestelijke heropening.
Overige foto's
De Onvermoeide, Raamsdonksveer, De molen draaiende op Koningsdag 2015.  Foto: Tony Hop (27-4-2015).
© De molen draaiende op Koningsdag 2015.
Foto: Tony Hop (27-4-2015).
De Onvermoeide, Raamsdonksveer, Foto: Willem Jans (20-3-2005).
De Onvermoeide, Raamsdonksveer, Kruien met gebruik van elektriciteit.  Foto: Willem Jans (20-3-2005).
De Onvermoeide, Raamsdonksveer, Bovenste foto: Ton Koorevaar (9-6-2011).  Onderste foto: Piet Glasbergen (5-9-2013).
© Bovenste foto: Ton Koorevaar (9-6-2011).
Onderste foto: Piet Glasbergen (5-9-2013).
De Onvermoeide, Raamsdonksveer, Foto: Piet Glasbergen (5-9-2013).
© Foto: Piet Glasbergen (5-9-2013).
De Onvermoeide, Raamsdonksveer, Foto: Frits Kruishaar (1-9-2012).
© Foto: Frits Kruishaar (1-9-2012).
De Onvermoeide, Raamsdonksveer, De situatie in of rond 1905.  Foto: verzameling Ton Meesters.
© De situatie in of rond 1905.
Foto: verzameling Ton Meesters.
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: donderdag 30 april 2015 | Foto Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen De Onvermoeide, Raamsdonksveer home vorige pagina