Nederlandse Molendatabase
Nispen, Noord-Brabant
Database nr. 566
Inventaris nr. NB084
Ten-Bruggencatenr. 01277
Naam (beltmolen)
Bouwjaar 1850
Type Beltmolen
Kenmerken Ronde stenen molen
Functie Korenmolen
Ligging Dorpsstraat 26
4709 AC Nispen
Rijksdriehoek X: 90616 Y: 388920
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Roosendaal
Kadaster Gemeente Roosendaal en Nispen, sectie F, nr. 3027
Monumentennummer 32716
Landsch. waarde Groot
Eigenaar Gemeente Roosendaal
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig
Bestemming Vh. het malen van graan, thans buiten bedrijf
Molenaar Louis Aerden / Jos Nieuwlaat
Bezoekmogelijkheid Op de zaterdag van Nationale Molendag en met Open Monumentendag.

© Foto: Ton Koorevaar (21-8-2012).
Constructie
Romp Ronde stenen molen
Kap Gedekt met dakleer
Vlucht 23,80 m.
Wiekenvorm Systeem-Van Riet op beide roeden
Wiekverbeteringen Deze molen had tot 1936 Oud-Hollands maar kreeg toen het systeem-van Riet. Het is de enige molen waar dit op beide roeden is toegepast.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Vaags0239buiten20112011aanw.23.80 m.
klik voor meer info Vaags0240binnen20112011aanw.23.80 m.
klik voor meer info Derckx0275buiten19781979201023.80 m.
klik voor meer info Derckx0276binnen19781979201023.80 m.
klik voor meer info Pot1544binnen18881888?197723.64 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Enthoven & Co, L.I.055418701916aanw.04.42 m.
Kruiwerk Engels; kruilier
Vang IJzeren hoepelvang; vangbalk met haak; vangstok
Inrichting Eén koppel 17der en één koppel 16der kunststenen; één koppel 14der blauwe stenen; sleepluiwerk
Overbrengingen Bovenwiel 66 kammen
Bovenschijfloop 31 staven, steek 13 cm.
Spoorwiel 69 kammen
Steenschijflopen resp. 26, 25 en 22 staven, steek 10,0 cm.
Overbrengingsverhoudingen resp. 1 : 5,65, 1 : 5,88 en 1 : 6,68
Versiering
Op de groene molenbaard met witte bies staat tussen twee goudkleurige sterren in het wit het bouwjaar: ANNO 1850
Verwijzingen
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Geschiedenis
Hoewel Gedeputeerde Staten van Noord-Brabant al in 1830  aan Petrus van Meel toestemming verleenden om in Nispen een windkorenmolen op te richten, duurde het vanwege de Belgische opstand nog twintig jaar, voordat die molen er ook kwam.
Aldus verrees in 1850 in opdracht van Johannes van de Wijgert een ronde stenen bergkorenmolen. Vier jaar later verkocht hij molen met molenaarshuis (nu Dorpsstraat 50), erf en bouwland voor de somma van ƒ 6.000,- aan Johannes Aerden uit Wouw.
In 1883 besloot deze een stoomketel aan te schaffen om niet afhankelijk te zijn van de wind. Al in 1903 maakte deze plaats voor een 17 PK petroleummotor. Vier jaar later sloeg een felle rukwind een ijzeren roede af met veel schade tot gevolg. Dankzij een blokcentrale bij de molen kreeg Nispen al in 1918 elektriciteit.

In 1927 was de molen niet meer maalvaardig, zo kon er niet meer worden gekruid. Daarom werd datzelfde jaar een geheel nieuw Engels kruiwerk aangebracht, kort daarna gevolgd door een ijzeren vang.
Weer een jaar later werd de binnenroede gerepareerd en kwamen er nieuwe velgen en kammen op het spoorwiel. Dat was hard nodig, want de steek tussen spoorwiel en rondsels was niet goed. Eveneens kreeg de molen toen een nieuwe koning en tap met kogellager.
In 1930 werd er een koppel builstenen gelegd, waarvan alle lagers uitgevoerd werdenals kogellager.
Toen in 1937 nieuwe kunststenen werden geplaatst, werd meteen de gehele steenzoldervloer verhoogd: de liggers werden in de zolderbalken gewerkt, waardoor de kuipen en karen lager kwamen te staan (gemakkelijkere bediening). Tegen de zolderbalken werd tenslotte een plafond getimmerd.

De opmerkelijkste gedaanteverandering had zich bij deze molen toen al voltrokken: in 1936 had molenmaker Marien van Riet (Goes) beide roeden van het door hemzelf ontwikkelde systeem voorzien, een stroomlijnneus met grote draaibare klep.
De stroomlijnvorm was afgeleid van de Dekkerwiek en de lange zwichtklep van Bilau, dit in combinatie met ideeën van Van Riet zelf. Hier uitgevoerd zónder doorboorde as, de kleppen werden bediend door een zwichtring achter de askop. Sommigen noemden dit het 'systeem-RieBilDek', naar de drie bedenkers van de diverse systemen.
Overigens heeft hét systeem Van Riet nooit bestaan: deze molenmaker voerde bij iedere molen waar hij wiekverbeteringen aanbracht, dit steeds op verschillende wijze uit.

In Nispen voldeed het systeem Van Riet naar verluidt zeer goed; zowel bij weinig wind als bij storm, maar zeker ook met buiig weer, kon men de hele dag malen zonder op het weer te hoeven te letten. Dit systeem maakte een regulateur overbodig en die werd daarom vrij snel verwijderd! In 1938 werd, eveneens door Van Riet, een conisch rollager onder de bovenas aangebracht.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog liep de molen scheuren in de romp op als gevolg van granaatinslagen. Na een ruim een eeuw op windkracht malen werd de molen in 1951 buiten gebruik gesteld. In de bijgebouwen werd nog mechanisch gemalen, maar de molen raakte snel in verval.

In 1975 kocht de gemeente Roosendaal en Nispen de molen aan om deze drie jaar later grondig te laten restaureren. Veel aandacht werd besteed aan het systeem Van Riet; na ongeveer 25 jaar stilstand was daar weinig bruikbaars meer van over. De fa. Derckx, vooral bekend als roedenfabrikant, reconstrueerde hier de stroomlijnneuzen en remkleppen.

In 1994 kreeg de molen een nieuwe staartbalk en werden vochtwerende voorzieningen getroffen. Vier jaar later werden een nieuwe lange en korte spruit en Engels kruiwerk aangebracht en ook de kapbedekking vernieuwd; ook het Van Rietsysteem werd hersteld.
Verder werden twee nieuwe kunststenen lopers geleverd; de oude bleken stukgevroren. Zij werden evenwel nog niet aangebracht.
Grootste probleem met deze molen was dat er, vanwege het onderhoudsgevoelige wieksysteem, regelmatig moest worden gedraaid en juist dat gebeurde weinig of niet.

Voor 2010/2011 werd daarom een nieuwe grote herstelbeurt gepland: eerst grote voorzieningen aan het metselwerk; daarna herinrichting van beide koppels stenen en vervolgens (wederom) reconstructie van het Van Rietsysteem.

In augustus 2010 werden beide roeden kaalgezet, om niet veel later te worden gestreken. Op 15 november 2011 werden nieuwe roeden gestoken; daarna volgde reconstructie van het systeem Van Riet. Tot slot werden beide koppels maalstenen in orde gebracht.

Sinds mei 2013 wordt de molen weer met enige regelmaat in werking gesteld.
Aanvullingen
Over de naam:
Deze molen heeft, voorzover bekend, nooit een naam gehad maar is wel vaak aangeduid als "de molen van Aerden" (naar de familie die deze molen lang in eigendom had). 
Uniek aan deze molen:
De enige molen met het Van Riet-wieksysteem op beide roeden.
Trivia:
"Bij het binnen komen ziet men dadelijk, dat men hier met iets bijzonders heeft te doen. Niet alleen, dat alles even schoon en helder tegen ons opblonk, maar bijna kregen wij de indruk alsof wij ons inplaats van op den molen, bevonden in de slaapkamer van den molenaar, ware het niet, dat men door den prachtig geplafonneerden zolder, toch nog eenig bewijs van pasbalk en steen kon ontwaren. (...) Nu is het altijd aan te bevelen om bij een bezoek op een molen een oude kantoorjas of iets dergelijks mee te nemen, ten einde zich zo goed mogelijk voor het aankleven van stof en vet te beveiligen. Sommige molenaars hebben de gewoonte, zich bij een dergelijke gelegenheid, deftig in ’t zwart of blauw te kleden, doch dan zeker voorzien van een kleerborstel en dan heeft zoo iemand na zoo’n bezoek zeker een kwartiertje werk, wat ik dan ook wel eens heb meegemaakt. Doch daarvan hier geen sprake, alle voorbehoedmaatregelen waren onnoodig en daarom alle eer aan den molenaarsknecht, want  ook hier zal het poetsen wel tot diens bijzondere taak behooren".
(De Molenaar, 6 juli 1938)
Overige foto's

© Foto: Joop Vendrig (23-8-2002).

© Foto: Ton Koorevaar (21-8-2012).

© Foto: Ton Koorevaar (21-8-2012).

© Foto: Leo Middelkoop (25-8-2012).

© Foto: Leo Middelkoop (25-8-2012).

© Foto: John Verpaalen (ansichtkaart).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: maandag 3 november 2014 | Geschiedenis

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen (beltmolen), Nispen home vorige pagina