Nederlandse Molendatabase
Leur, Noord-Brabant
543
Zwartenbergse Molen
1889
Grondzeiler
Ronde stenen molen
Poldermolen
Zevenbergseweg 23
4871 NJ Etten-Leur
X: 104225 Y: 402550
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Etten-Leur
Gemeente Etten-Leur, sectie M, nr. 197
Waterschap Brabantse Delta
Waterschap Brabantse Delta sinds 2004, daarvoor de gemeente Etten-Leur
Maalvaardig
Bemalen van de polder De Haagsche Beemden, thans op vrijwillige basis
Chris Baeten
076-5017525
2e en 4e zaterdag van de maand 11.00 - 16.00 uur en op afspraak
Zeer groot
NB030
02650
15433
Constructie
Ronde stenen molen, geheel zwart geteerd
Gedekt met dakleer
28,40 m.
Oudhollands
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Pos. bouw Jaar Steek Positie Verdw. Lengte
klik voor meer info Derckx 0668 buiten 1991 1991 buiten aanw. 28.40
klik voor meer info Derckx 0669 binnen 1991 1991 binnen aanw. 28.40
klik voor meer info Pot 1555 binnen 1889 1889 binnen 1991 28.31
klik voor meer info Pot 1554 buiten 1888 1889 buiten 1991 28.41
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Penn & Bauduin 0498 1889 1889 aanw.
IJzeren rollen; kruilier
Vlaamse vang; vangbalk met haak; vangstok; kneppel; pal
IJzeren scheprad in de molen, Ø 6,45 m.; breedte 0,55 m.
Bovenwiel 73 kammen
Bovenschijf 36 staven, steek 13,1 cm.
Onderbonkelaar 32 tanden
Onderwiel 96 tanden, steek 14,2 cm.
Overbrengingsverhouding 1,48 : 1
J. van Blerck, Leur (1889)
Eenvoudige baard, aan de onderzijde aardig gesneden, zwart geverfd, wit afgebiesd, zonder opschrift (ondanks de aanwezigheid van een witte cartouche)

Gevelsteen met het opschrift:

1507 1721
Ik breng het water naar onhoog
En maal de polder schielijk droog
Thans ben ik jong door de techniek
Van de van BUSSELS stroomlijnwiek

C. Luykx Dijkgraaf
C. Nooyens Secretaris
1889 Penningmeester 1940
Verwijzingen
Geschiedenis
De huidige stenen grondzeiler is in 1889 gebouwd nadat een stenen poldermolen uit 1721 was afgebrand. Tot 1721 had men helemaal geen molen nodig: de 385 ha. grote polder Zwartenberg kon toen nog op natuurlijke wijze het overtollige water lozen.

In 1922 werd voor de bemaling op windstille dagen een motorpomp in de molen opgesteld.
In 1940 werd de molen verbusseld (waaraan ook de gevelsteen herinnert); bij die gelegenheid werd ook de ophekking vernieuwd, de kap bekleed met Icopal en de molen geheel geschilderd.
In 1942 ging de polder op in het waterschap De Haagsche Beemden. In 1950 werd de molen als hoofdbemaling afgeschaft maar bleef reservegemaal.

In 1964 werd het Van Busselsysteem weer verwijderd en vervangen door Oudhollands.
In 1971 werd het metselwerk van de romp opgeknapt; niet veel later werd de molen geheel maalvaardig gemaakt en het te bemalen oppervlak uitgebreid tot 1152 ha. Thans kan deze molen het grootste deel van de polder De Haagsche Beemden bemalen.

Op de eerste zolder bevindt zich een kleine maalstoel, die via een riem door de koning aangedreven kon worden. Dit is omstreeks de eerste wereldoorlog door de molenaarsfamilie Coppens in de molen geplaatst. Ze maalden hiermee graan voor eigen gebruik.

Opmerkelijk zijn de gietijzeren onderbonkelaar en onderwiel. Beide zijn voorzien van houten tanden.
Aanvullingen

Deze molen is vernoemd naar de polder die hij vroeger kon bemalen; thans bemaalt deze molen een ander gebied (zie 'Geschiedenis')

Qua vlucht de grootste molen van Noord-Brabant.

Tevens de enige poldermolen in die provincie die nog echt een maalfunctie heeft.

Toen de molen nog in het bezit was van de gemeente Etten-Leur had de gemeente een schildersbedrijf ingehuurd om het scheprad te teren. Alleen wisten de schilders niet wat het scheprad was. Toenmalig molenaar Mien van den Broek rook binnen in de molen wel teerlucht maar zag tot zijn grote verbazing dat niet het scheprad maar het gietijzeren onderwiel geteerd was... Uiteindelijk kwam het toch nog goed.
Overige foto's
Zwartenbergse Molen, Leur, Foto: Ton Koorevaar (20-5-2012).
© Foto: Ton Koorevaar (20-5-2012).
Zwartenbergse Molen, Leur, Foto: Rob Pols (30-3-2008).
© Foto: Rob Pols (30-3-2008).
Zwartenbergse Molen, Leur, Foto: Rob Pols (30-3-2008).
© Foto: Rob Pols (30-3-2008).
Zwartenbergse Molen, Leur, Foto: Leon Braat (1-10-2012).
© Foto: Leon Braat (1-10-2012).
Zwartenbergse Molen, Leur, Foto: John Scholte (24-3-2010).
© Foto: John Scholte (24-3-2010).

Bezoek allemolens.nl voor historische foto’s van deze molen.
« De Lelie    |    De Leest »
Draag zelf bij
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Zwartenbergse Molen, Leur home vorige pagina