Nederlandse Molendatabase  
Leur, Noord-Brabant
Database nr. 543
Inventaris nr. NB030
Naam Zwartenbergse Molen
Bouwjaar 1889
Type Grondzeiler
Kenmerken Ronde stenen molen
Functie Poldermolen
Ligging Zevenbergseweg 23
4871 NJ Etten-Leur
Rijksdriehoek X: 104225 Y: 402550
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Etten-Leur
Kadaster Gemeente Etten-Leur, sectie M, nr. 197
Monumentennummer 15433
Landsch. waarde Zeer groot
Eigenaar Waterschap Brabantse Delta sinds 2004, daarvoor de gemeente Etten-Leur
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig
Bestemming Bemalen van de polder De Haagsche Beemden, thans op vrijwillige basis
Molenaar Chris Baeten
Telefoon 076-5017525
Bezoekmogelijkheid 2e en 4e zaterdag van de maand 11.00 - 16.00 uur en op afspraak

© Foto: Rob Pols (30-3-2008).   
Constructie
Romp Ronde stenen molen, geheel zwart geteerd
Kap Gedekt met dakleer
Vlucht 28,40 m.
Wiekenvorm Oudhollands
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Derckx0668buiten19911991aanw.28.40 m.
klik voor meer info Derckx0669binnen19911991aanw.28.40 m.
klik voor meer info Pot1555binnen18891889199128.31 m.
klik voor meer info Pot1554buiten18881889199128.41 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Penn & Bauduin049818891889aanw.06.08 m.
Kruiwerk IJzeren rollen; kruilier
Vang Vlaamse vang; vangbalk met haak; vangstok; kneppel; pal
Inrichting IJzeren scheprad in de molen, 6,45 m.; breedte 0,55 m.
Overbrengingen Bovenwiel 73 kammen
Bovenschijf 36 staven, steek 13,1 cm.
Onderbonkelaar 32 tanden
Onderwiel 96 tanden, steek 14,2 cm.
Overbrengingsverhouding 1,48 : 1
Molenmaker J. van Blerck, Leur (1889)
Versiering
Eenvoudige baard, aan de onderzijde aardig gesneden, zwart geverfd, wit afgebiesd, zonder opschrift (ondanks de aanwezigheid van een witte cartouche)

Gevelsteen met het opschrift:

1507 1721
Ik breng het water naar onhoog
En maal de polder schielijk droog
Thans ben ik jong door de techniek
Van de van BUSSELS stroomlijnwiek

C. Luykx Dijkgraaf
C. Nooyens Secretaris
1889 Penningmeester 1940
Verwijzingen
Eigen website Zwartenbergse Molen
Ten-Bruggencatenr. 02650
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Voorganger Polder Zwartenberg, Zwartenbergse Molen, Etten-Leur (v/h Leur)
Geschiedenis
De huidige stenen grondzeiler is in 1889 gebouwd nadat een stenen poldermolen uit 1721 was afgebrand. Tot 1721 had men helemaal geen molen nodig: de 385 ha. grote polder Zwartenberg kon toen nog op natuurlijke wijze het overtollige water lozen.

In 1922 werd voor de bemaling op windstille dagen een motorpomp in de molen opgesteld.
In 1940 werd de molen verbusseld (waaraan ook de gevelsteen herinnert); bij die gelegenheid werd ook de ophekking vernieuwd, de kap bekleed met Icopal en de molen geheel geschilderd.
In 1942 ging de polder op in het waterschap De Haagsche Beemden. In 1950 werd de molen als hoofdbemaling afgeschaft maar bleef reservegemaal.

In 1964 werd het Van Busselsysteem weer verwijderd en vervangen door Oudhollands.
In 1971 werd het metselwerk van de romp opgeknapt; niet veel later werd de molen geheel maalvaardig gemaakt en het te bemalen oppervlak uitgebreid tot 1152 ha. Thans kan deze molen het grootste deel van de polder De Haagsche Beemden bemalen.

Op de eerste zolder bevindt zich een kleine maalstoel, die via een riem door de koning aangedreven kon worden. Dit is omstreeks de eerste wereldoorlog door de molenaarsfamilie Coppens in de molen geplaatst. Ze maalden hiermee graan voor eigen gebruik.

Opmerkelijk zijn de gietijzeren onderbonkelaar en onderwiel. Beide zijn voorzien van houten tanden.
Aanvullingen
Over de naam:
Deze molen is vernoemd naar de polder die hij vroeger kon bemalen; thans bemaalt deze molen een ander gebied (zie 'Geschiedenis')
Uniek aan deze molen:
Qua vlucht de grootste molen van Noord-Brabant.

Tevens de enige poldermolen in die provincie die nog echt een maalfunctie heeft.
Trivia:
Toen de molen nog in het bezit was van de gemeente Etten-Leur had de gemeente een schildersbedrijf ingehuurd om het scheprad te teren. Alleen wisten de schilders niet wat het scheprad was. Toenmalig molenaar Mien van den Broek rook binnen in de molen wel teerlucht maar zag tot zijn grote verbazing dat niet het scheprad maar het gietijzeren onderwiel geteerd was... Uiteindelijk kwam het toch nog goed.

© Foto: Ton Koorevaar (20-5-2012).

© Foto: Rob Pols (30-3-2008).

© Foto: Rob Pols (30-3-2008).

© Foto: Leon Braat (1-10-2012).

© Foto: John Scholte (24-3-2010).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: zaterdag 7 december 2013 | Foto

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Zwartenbergse Molen, Leur home vorige pagina