Versiering

Eenvoudige baard, aan de onderzijde aardig gesneden, zwart geverfd, wit afgebiesd, zonder opschrift (ondanks de aanwezigheid van een witte cartouche)

Gevelsteen met het opschrift:

1507 1721
Ik breng het water naar onhoog
En maal de polder schielijk droog
Thans ben ik jong door de techniek
Van de van BUSSELS stroomlijnwiek

C. Luykx Dijkgraaf
C. Nooyens Secretaris
1889 Penningmeester 1940

Verwijzingen

Eigen website	Zwartenbergse Molen
Ten-Bruggencatenr.	02650
allemolens.nl	zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Voorganger	Polder Zwartenberg, Zwartenbergse Molen, Etten-Leur (v/h Leur)

Geschiedenis

De huidige stenen grondzeiler is in 1889 gebouwd nadat een stenen poldermolen uit 1721 was afgebrand. Tot 1721 had men helemaal geen molen nodig: de 385 ha. grote polder Zwartenberg kon toen nog op natuurlijke wijze het overtollige water lozen.

In 1922 werd voor de bemaling op windstille dagen een motorpomp in de molen opgesteld.
In 1940 werd de molen verbusseld (waaraan ook de gevelsteen herinnert); bij die gelegenheid werd ook de ophekking vernieuwd, de kap bekleed met Icopal en de molen geheel geschilderd.
In 1942 ging de polder op in het waterschap De Haagsche Beemden. In 1950 werd de molen als hoofdbemaling afgeschaft maar bleef reservegemaal.

In 1964 werd het Van Busselsysteem weer verwijderd en vervangen door Oudhollands.
In 1971 werd het metselwerk van de romp opgeknapt; niet veel later werd de molen geheel maalvaardig gemaakt en het te bemalen oppervlak uitgebreid tot 1152 ha. Thans kan deze molen het grootste deel van de polder De Haagsche Beemden bemalen.

Op de eerste zolder bevindt zich een kleine maalstoel, die via een riem door de koning aangedreven kon worden. Dit is omstreeks de eerste wereldoorlog door de molenaarsfamilie Coppens in de molen geplaatst. Ze maalden hiermee graan voor eigen gebruik.

Opmerkelijk zijn de gietijzeren onderbonkelaar en onderwiel. Beide zijn voorzien van houten tanden.

Aanvullingen

Over de naam:
Deze molen is vernoemd naar de polder die hij vroeger kon bemalen; thans bemaalt deze molen een ander gebied (zie 'Geschiedenis')

Uniek aan deze molen:
Qua vlucht de grootste molen van Noord-Brabant.

Tevens de enige poldermolen in die provincie die nog echt een maalfunctie heeft.

Trivia:
Toen de molen nog in het bezit was van de gemeente Etten-Leur had de gemeente een schildersbedrijf ingehuurd om het scheprad te teren. Alleen wisten de schilders niet wat het scheprad was. Toenmalig molenaar Mien van den Broek rook binnen in de molen wel teerlucht maar zag tot zijn grote verbazing dat niet het scheprad maar het gietijzeren onderwiel geteerd was... Uiteindelijk kwam het toch nog goed.

---

Laatst bijgewerkt:	dinsdag 27 november 2012 | Foto