Nederlandse Molendatabase
Almkerk, Noord-Brabant

Zandwijkse Molen

495

Zandwijkse Molen

1699
Wipmolen
Wipmolen
Poldermolen
Uppelse Steeg 1
4254 XZ Almkerk
X: 124319 Y: 423499
N 51.799288 O 4.942414
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Woudrichem
Gemeente Woudrichem, sectie D, nr. 576
Stichting Land van Heusden & Altena
Maalvaardig in circuit
2014: 54.370
2013: 50.001 (teller raakte defect)
2012: 73.615
Vh. bemalen van de Zandwijkse polder, thans buiten bedrijf
Michel Dellebeke / Arie Hoek
Als de molen draait, in de regel op zaterdag
Zeer groot maar inmiddels levert een populierenbos ten NW van de molen een behoorlijke windbelemmering op.
NB112
01204
39607

Zandwijkse Molen

Constructie

Constructie

Ondertoren met riet gedekt
Bovenhuis gedekt met houten delen; voorzijde in visgraatverband; kap gedekt met gepotdekselde planken; geheel geteerd
25,70 m.
Oud-Hollands
In 1941 werd op beide roeden het systeem-Van Bussel aangebracht. In 1963, al buiten bedrijf, werd de molen weer van Oud-Hollandse ophekking voorzien.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Pos. bouw Jaar Steek Positie Verdw. Lengte
klik voor meer info Derckx 0204 buiten 1976 1976 buiten aanw. 25.70
klik voor meer info Pot 1758 binnen 1896 1961 binnen aanw. 25.59
klik voor meer info Fransen g.n. binnen 1923 1923? binnen 1961 25.80
klik voor meer info Fransen g.n. buiten 1922 1922 buiten 1976 25.80
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info De Prins van Oranje 1247 1880 1880? aanw. 05.60
Zetelkruiwerk; kruirad
Vlaamse vang; vangbalk met haak; evenaar
Open ijzeren scheprad buiten de molen, Ø 5,77 m., breedte 0,45 m.
Bovenwiel 69 kammen
Bovenschijfloop 30 staven, steek 12,3 cm.
Onderschijfloop 19 staven
Onderwiel 92 kammen, steek 16,2 cm.
Overbrengingsverhouding 2,10 : 1
Fa. Beijk, Afferden (2009)

Zandwijkse Molen

Versiering

Een fraaie zwarte makelaar met rood windvaantje siert de met gepotdekselde planken gedekte kap.

Zandwijkse Molen

Verwijzingen

Zandwijkse Molen

Geschiedenis

Geschiedenis

Ten oosten van de snelweg A27, een halve kilometer ten noordoosten van de vroegere Uppelse Dijk (nu Provinciale Weg Noord), staan vlakbij elkaar middenin de polder twee vrijwel identieke, sober zwart geteerde wipwatermolens. Deze wipmolens staan minstens 200 meter van elkaar om voldoende windvang te garanderen.
De Zandwijkse molen dateert uit 1699. Dit jaartal komt ook voor op het kokervulstuk en het bovenzetelstuk.
Pieter Nederwaard maalde hier in 1840 voor het karige jaarloon van 73 gulden.

Na de Tweede Wereldoorlog en de watersnoodramp van 1953, toen het gemaal onklaar was, maalde de wipmolen de ondergelopen polder weer droog. Om zijn taak goed uit te kunnen blijven voeren, zijn in 1953 een onderwiel en -rondsel aangebracht uit een gesloopte Leerdamse wipmolen. Gelijktijdig werd toen een kleiner bovenrondsel geplaatst.

In oktober 1961 brak tijdens het malen de binnenroede. Deze werd toen vervangen door een tweedehands buitenroede, afkomstig van de in 1956 onttakelde korenmolen 'De Klomp' te Zeist.
Of deze roedebreuk bijgedragen heeft tot de buitengebruikstelling, is niet helemaal duidelijk, maar op 28 oktober 1961 was deze molen voor het laatst echt voor de polder in bedrijf. De Zandwijkse molen bemaalde deze 405 ha. grote polder niet alleen, maar deed dit tezamen met een diesel-schepradgemaal. Dat was in 1927 gebouwd op de fundering van de toen gesloopte Uppelse molen.

Door de ruilverkaveling in het land van Heusden en Altena (die duurde van 1962 tot en met 1965) was het door demping van de voorboezem en achtervliet onmogelijk geworden om nog water uit te slaan. In 1972 werd een rondmaalcicuit gerealiseerd en kon de molen, die inmiddels elf jaar had stilgestaan, weer water uitslaan. De molen wordt vanaf die tijd weer regelmatig op vrijwillige basis in een rondmaalcircuit in bedrijf gesteld.
De molen staat tegenwoordig op een soort langgerekt eiland, waar het water via een brede watergang omheen stroomt als het scheprad in werking wordt gezet. Een nabijgelegen weidemolentje zorgt ervoor dat het waterpeil in het circuit op peil blijft.

In 2004 moest de molen worden stilgezet vanwege de slechte staat van bovenhuis en kokerbalken; daarnaast was ook de koker zelf slecht en moest tenminste één van de roeden worden vervangen.

Het heeft zeer lang geduurd voordat het tot restauratie kwam van deze fraaie en zeer goed bewaard gebleven molen. In het voorjaar van 2009 viel de beslissing; op 11 september 2009 werden de roeden gestreken als symbolisch begin van een zeer noodzakelijke restauratie.

In de zomer van 2011 was de restauratie zover gevorderd, dat de molen uit de steigers kon. De meeste balken zijn behouden; enkele balken van het stormeind zijn vernieuwd, evenals de voegburrie en de korte spruit. Het betrof hoofdzakelijk jongere balk. Andere balken werden gerepareerd. Na het herstel werd het oude, geteerde beschot weer aangebracht. Van de toren werden een gedeelte van het boventafelement en de onderzetel vernieuwd.
Door deze aanpak heeft de molen de authentieke sfeer behouden.

Op 13 oktober werden de roeden opnieuw gestoken. Inmiddels kan deze molen weer malen, al blijft dat uiteraard in circuit.

Zandwijkse Molen

Aanvullingen

Aanvullingen


Deze molen bemaalde vroeger de polder Zandwijk, later de gecombineerde polders Zandwijk en Uppel, tot de buitenbedrijfstelling van 1961.

Volgens sommigen dateren ondertoren en bovenhuis nog grotendeels uit het bouwjaar 1699. Feit is dat het bovenhuis zeer oud moet zijn en gelukkig heeft men bij de laatste restauratie zeer veel onderdelen weten te behouden.

Zandwijkse Molen

Overige foto's
Zandwijkse Molen, Almkerk, Op de achtergrond de Uitwijkse Molen. Foto: Theo de Rooij (22-4-2012).
© Op de achtergrond de Uitwijkse Molen. Foto: Theo de Rooij (22-4-2012).
Zandwijkse Molen, Almkerk, Een opname van een malende Zandwijkse Molen. Welhaast een nostalgisch plaatje!  Foto: Bert de Keijzer (1994).
© Een opname van een malende Zandwijkse Molen. Welhaast een nostalgisch plaatje!
Foto: Bert de Keijzer (1994).
Zandwijkse Molen, Almkerk, Het einde van de molen als maalwerktuig. Landmeters in de boot ter voorbereiding van de ruilverkaveling. Daarna was het gebied met zijn fraaie landschappelijke setting van water en grienden onherkenbaar veranderd.  Foto n.n., coll. Arie Hoek.
© Het einde van de molen als maalwerktuig. Landmeters in de boot ter voorbereiding van de ruilverkaveling. Daarna was het gebied met zijn fraaie landschappelijke setting van water en grienden onherkenbaar veranderd.
Foto n.n., coll. Arie Hoek.

Bezoek allemolens.nl voor historische foto’s van deze molen.
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: zondag 23 augustus 2015 Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Zandwijkse Molen, Almkerk home vorige pagina