Nederlandse Molendatabase
Almkerk, Noord-Brabant
Database nr. 495
Inventaris nr. NB112
Ten-Bruggencatenr. 01204
Naam Zandwijkse Molen
Bouwjaar 1699
Type Wipmolen
Kenmerken Wipmolen
Functie Poldermolen
Ligging Uppelse Steeg 1
4254 XZ Sleeuwijk
Rijksdriehoek X: 124319 Y: 423499
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Woudrichem
Kadaster Gemeente Woudrichem, sectie D, nr. 576
Monumentennummer 39607
Landsch. waarde Zeer groot
Eigenaar Stichting Molens Land van Heusden & Altena
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig in circuit
Omwentelingen
2012: 73.615
2013: 50.001 (teller raakte defect)
Bestemming Vh. bemalen van de Zandwijkse polder, thans buiten bedrijf
Molenaar Michel Dellebeke / Arie Hoek
Bezoekmogelijkheid Als de molen draait, in de regel op zaterdag

© Foto:Theo de Rooij (22-4-2012).
Constructie
Romp Ondertoren met riet gedekt
Kap Bovenhuis gedekt met houten delen; voorzijde in visgraatverband; kap gedekt met gepotdekselde planken; geheel geteerd
Vlucht 25,70 m.
Wiekenvorm Oud-Hollands
Wiekverbeteringen In 1941 werd op beide roeden het systeem-Van Bussel aangebracht. In 1963, al buiten bedrijf, werd de molen weer van Oud-Hollandse ophekking voorzien.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Derckx0204buiten19761976aanw.25.70 m.
klik voor meer info Franseng.n.binnen19231923?196125.80 m.
klik voor meer info Franseng.n.buiten19221922197625.80 m.
klik voor meer info Pot1758binnen18961961aanw.25.59 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info De Prins van Oranje124718801880?aanw.05.60 m.
Kruiwerk Zetelkruiwerk; kruirad
Vang Vlaamse vang; vangbalk met haak; evenaar
Inrichting Open ijzeren scheprad buiten de molen, Ø 5,77 m., breedte 0,45 m.
Overbrengingen Bovenwiel 69 kammen
Bovenschijfloop 30 staven, steek 12,3 cm.
Onderschijfloop 19 staven
Onderwiel 92 kammen, steek 16,2 cm.
Overbrengingsverhouding 2,10 : 1
Molenmaker Fa. Beijk, Afferden (2009)
Versiering
Een fraaie zwarte makelaar met rood windvaantje siert de met gepotdekselde planken gedekte kap.
Verwijzingen
Eigen website Zandwijkse Molen
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Geschiedenis
Ten oosten van de snelweg A27, een halve kilometer ten noordoosten van de vroegere Uppelse Dijk (nu Provinciale Weg Noord), staan vlakbij elkaar middenin de polder twee vrijwel identieke, sober zwart geteerde wipwatermolens. Deze wipmolens stonden minstens 200 meter van elkaar om voldoende windvang te garanderen.
De Zandwijkse molen dateert uit 1699. Dit jaartal komt ook voor op het kokervulstuk en het bovenzetelstuk.
Pieter Nederwaard maalde hier in 1840 voor het karige jaarloon van 73 gulden.

Na de Tweede Wereldoorlog en de watersnoodramp van 1953, toen het gemaal onklaar was, maalde de wipmolen de ondergelopen polder weer droog.
Om zijn taak goed uit te kunnen blijven voeren, zijn in 1953 een onderwiel en -rondsel aangebracht uit een gesloopte Leerdamse wipmolen. Gelijktijdig werd toen een kleiner bovenrondsel geplaatst.

In oktober 1961 brak tijdens het malen de binnenroede. Deze werd toen vervangen door een tweedehands buitenroede, afkomstig van de in 1956 onttakelde korenmolen 'De Klomp' te Zeist.
Of deze roedebreuk bijgedragen heeft tot de buitengebruikstelling, is niet helemaal duidelijk, maar op 28 oktober 1961 was deze molen voor het laatst echt voor de polder in bedrijf. De Zandwijkse molen bemaalde deze 405 ha. grote polder niet alleen, maar deed dit tezamen met een diesel-schepradgemaal. Dat was in 1927 gebouwd op de fundering van de toen gesloopte Uppelse molen.

Na de buitengebruikstelling volgde in 1963 een restauratie. Hierbij werd het systeem-Van Bussel weer gewijzigd in Oudhollands.

Als gevolg van de grote ruilverkaveling in het Land van Heusden en Altena raakte ook deze molen zijn functie kwijt. De wipmolen staat tegenwoordig op een soort langgerekt eiland, waar het water door een brede watergang omheen stroomt als het scheprad in werking wordt gezet in het rondmaalcircuit. Een nabijgelegen weidemolentje zorgt ervoor dat het waterpeil in het circuit op peil blijft.

In 2004 moest de molen worden stilgezet vanwege de slechte staat van bovenhuis en kokerbalken; daarnaast was ook de koker zelf slecht en moest tenminste één van de roeden worden vervangen.
Het heeft zeer lang geduurd voordat het tot restauratie kwam van deze fraaie en zeer goed bewaard gebleven molen. In het voorjaar van 2009 viel de beslissing; op 11 september 2009 werden de roeden gestreken als symbolisch begin van een zeer noodzakelijke restauratie.

In de zomer van 2011 was de restauratie zover gevorderd, dat de molen uit de steigers kon. De meeste balken zijn behouden; enkele balken van het stormeind zijn vernieuwd, evenals de voegburrie en de korte spruit. Het betrof hoofdzakelijk jongere balk. Andere balken werden gerepareerd. Na het herstel werd het oude, geteerde beschot weer aangebracht. Van de toren werden een gedeelte van het boventafelement en de onderzetel vernieuwd.
Door deze aanpak heeft de molen de authentieke sfeer behouden.

Op 13 oktober werden de roeden opnieuw gestoken. Inmiddels kan deze molen weer malen, al blijft dat uiteraard in circuit.

Aanvullingen
Over de naam:
Deze molen bemaalde vroeger de polder Zandwijk, later de gecombineerde polders Zandwijk en Uppel, tot de buitenbedrijfstelling van 1961.
Uniek aan deze molen:
Volgens sommigen dateren ondertoren en bovenhuis nog grotendeels uit het bouwjaar 1699. Feit is dat het bovenhuis zeer oud moet zijn en gelukkig heeft men bij de laatste restauratie zeer veel onderdelen weten te behouden.
Overige foto's

© Foto:Theo de Rooij (22-4-2012).

© Foto: John Scholte (6-9-2010).

© Een opname van een malende Zandwijkse Molen. Welhaast een nostalgisch plaatje!
Foto: Bert de Keijzer (1994).

© Foto uit 1963.
Foto: ? (verzameling Ton Meesters).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: zaterdag 11 januari 2014 | Tellerstand
Toelichting: Foto 1 en 2 op nieuw formaat gebracht.

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Zandwijkse Molen, Almkerk home vorige pagina