Nederlandse Molendatabase
Tzum, Fryslân
138
Fatum
? / 1914
Spinnenkop
Spinnekop
Poldermolen
X: 167641 Y: 572737
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Franekeradeel
Gemeente Tjum, sectie A, nr. 180
Stichting tot behoud van monumenten in de gemeente Franekeradeel
Maalvaardig in circuit
Vh. bemalen van de polder Fatum, thans circuit
J. Sandberg
0517-452272
Op afspraak
Zeer groot maar wordt vanuit het noorden bedreigd door uitbreiding van een boerderij
FR074
03183
15876
Constructie
Vierkante ondertoren, gedekt met houten delen
Gedekt met houten delen
11,46 / 11,60 m.
Binnenroede systeem Fauël; buitenroede Oud-Hollands
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Pos. bouw Jaar Steek Positie Verdw. Lengte
klik voor meer info Derckx 0627 buiten 1989 1990 buiten aanw. 11.60
klik voor meer info Derckx 0628 binnen 1989 1990 binnen aanw. 11.46
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Gieterij Hardinxveld 0030 1989 1990 aanw.
Zetelkruiwerk; kruihaspel
Vlaamse vang, uitgevoerd als trekvang
Houten vijzel (bilinga) Ø 0,90 m., drie gangen 
Bovenwiel 33 kammen
Bovenbonkelaar 17 kammen, steek 11,5 cm.
Onderwiel 24 kammen
Vijzelwiel 25 kammen, steek 9,5 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 1,86
Verwijzingen
Geschiedenis
Spinnekopmolen Fatum is een van de twee spinnekopmolens die Tzum rijk is; deze molen bemaalde tot de ruilverkaveling de Fatumerpolder. 
Het oorspronkelijke bouwjaar is niet bekend. In 1914 is de molen gedeeltelijk verbrand; het onderhuis vertoont binnen nog altijd brandsporen.

Dat deze molen nog bestaat is vermoedelijk te danken aan het mislukken van een reorganisatie van de waterschappen rond het dorp Tzum. In 1910 werd een eerste vergadering hierover gehouden; uiteindelijk stemde de overgrote meerderheid van de betrokkenen er niet mee in. In 1924 werden de plannen definitief opgegeven.

In 1989 is de molen gerestaureerd door de fa. Westra. De oude metalen buitenroede was zo slecht dat hij bij het strijken knikte; de houten binnenroede was ook niet meer bruikbaar. Verder kwamen er onder meer een nieuwe schroef en schroefbak, staart, hangers, windpeluw, steenburrie, kap en onderbonkelaar. Het bovenhuis werd rechtgezet en de speling van de koker opgevuld. De molen kreeg een gegoten ijzeren as ter vervanging van de oude constructie-as.
Van de verankering van de molen, bestaande uit vier kettingen aan de hoekstijlen, verbonden met een ring en daardoorheen een in de grond ingegraven balk, bleken de balken compleet vergaan en ook deze werden vernieuwd.

Opmerkelijk is, dat deze spinnekop, tot een restauratie in 1969, zelfzwichting had. Deze zelfzwichting was niet oud, want op een foto uit 1954 is deze nog niet aanwezig. Wel is dan één van de roeden voorzien van fokken. Ook had deze molen, zoals al opgemerkt, een metalen roede. Op de oude foto uit 1957 is ook een vangstok te zien, eveneens bij spinnekoppen een hoge uitzondering. De conclusie moet luiden, dat de polder veel in deze kleine molen heeft geïnvesteerd.
Aanvullingen

Het waterschap, waarvoor in het begin van de 20ste eeuw plannen werden ontwikkeld maar uiteindelijk niet doorging (zie 'Geschiedenis'), zou eerst "Fatum" en later "Teetlum" worden genoemd. Mogelijk is dit blijven hangen en heeft deze molen thans daardoor deze naam.

http://www.friesarchiefnet.nl/index.php?option=com_archiefnet_archieven&task=indexes&id=431.
De Utskoat nr. 56 (dec. 1989); nr. 57 (maart 1990) en nr. 58 (juni 1990).
Overige foto's

Bezoek allemolens.nl voor historische foto’s van deze molen.
Draag zelf bij
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Fatum, Tzum home vorige pagina