Nederlandse Molendatabase  
Tzum, Fryslân
Database nr. 138
Inventaris nr. FR074
Naam Fatum
Bouwjaar ? / 1914
Type Spinnenkop
Kenmerken Spinnekop
Functie Poldermolen
Rijksdriehoek X: 167641 Y: 572737
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Franekeradeel
Kadaster Gemeente Tjum, sectie A, nr. 180
Monumentennummer 15876
Landsch. waarde Zeer groot maar wordt vanuit het noorden bedreigd door uitbreiding van een boerderij
Eigenaar Gemeente Franekeradeel
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig in circuit
Bestemming Vh. bemalen van de polder Fatum, thans circuit
Molenaar J. Sandberg
Telefoon 0517-452272
Bezoekmogelijkheid Op afspraak

Foto: W. Jans (15-04-2004).   
Constructie
Romp Vierkante ondertoren, gedekt met houten delen
Kap Gedekt met houten delen
Vlucht 11,46 / 11,60 m.
Wiekenvorm Binnenroede systeem Fauel; buitenroede Oudhollands
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Derckx0627buiten19891990aanw.11.60 m.
klik voor meer info Derckx0628binnen19891990aanw.11.46 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Gieterij Hardinxveld003019891990aanw.-
Kruiwerk Zetelkruiwerk; kruihaspel
Vang Vlaamse vang, uitgevoerd als trekvang
Inrichting Houten vijzel (bilinga) Ø 0,90 m., 3 gangen 
Overbrengingen Bovenwiel 33 kammen
Bovenbonkelaar 17 kammen, steek 11,5 cm.
Onderwiel 24 kammen
Vijzelwiel 25 kammen, steek 9,5 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 1,86
Verwijzingen
Ten-Bruggencatenr. 03183
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Voorganger Polder 28, Tzum/ Tsjom (v/h Fatum)
Geschiedenis
Spinnekopmolen Fatum is een van de twee spinnekopmolens die Tzum rijk is; deze molen bemaalde tot de ruilverkaveling de Fatumerpolder. 
Het oorspronkelijke bouwjaar is niet bekend. In 1914 is de molen gedeeltelijk verbrand; het onderhuis vertoont binnen nog altijd brandsporen.

In 1989 is de molen gerestaureerd door de fa. Westra. De oude metalen buitenroede was zo slecht dat hij bij het strijken knikte; de houten binnenroede was ook niet meer bruikbaar. Verder kwamen er onder meer een nieuwe schroef en schroefbak, staart, hangers, windpeluw, steenburrie, kap en onderbonkelaar. Het bovenhuis werd rechtgezet en de speling van de koker opgevuld. De molen kreeg een gegoten ijzeren as ter vervanging van de oude constructie-as.
Van de verankering van de molen, bestaande uit vier kettingen aan de hoekstijlen, verbonden met een ring en daardoorheen een in de grond ingegraven balk, bleken de balken compleet vergaan en deze werden ook vernieuwd.

Opmerkelijk is, dat deze spinnekop, tot een restauratie in 1969, zelfzwichting had. Deze zelfzwichting was niet oud, want op een foto uit 1954 is deze nog niet aanwezig. Wel is dan ŽŽn van de roeden voorzien van fokwieken. Ook had deze molen, zoals al opgemerkt, een metalen roede. Op de oude foto uit 1957 is ook een vangstok te zien, eveneens bij spinnekoppen een hoge uitzondering. De conclusie moet luiden, dat de polder veel in deze molen heeft geïnvesteerd.

Dat deze molen nog bestaat is vermoedelijk te danken aan het mislukken van een reorganisatie van de waterschappen rond het dorp Tzum. In 1910 werd een eerste vergadering hierover gehouden; uiteindelijk stemde de overgrote meerderheid van de betrokkenen er niet mee in. In 1924 werden de plannen definitief opgegeven.
Aanvullingen
Over de naam:
Het waterschap, waarvoor in het begin van de 20ste eeuw plannen werden ontwikkeld maar uiteindelijk niet doorging (zie 'Geschiedenis'), zou eerst "Fatum" en later "Teetlum" worden genoemd. Mogelijk is dit blijven hangen en heeft deze molen thans daardoor deze naam.
Literatuurverwijzingen:
http://www.friesarchiefnet.nl/index.php?option=com_archiefnet_archieven&task=indexes&id=431.
De Utskoat nr. 56 (dec. 1989); nr. 57 (maart 1990) en nr. 58 (juni 1990).

© Foto uit 1957 door W.O. Bakker, Harkstede
(verzameling Ton Meesters).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: zaterdag 26 november 2011 | Geschiedenis

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Fatum, Tzum home vorige pagina