Nederlandse Molendatabase
Zwammerdam, Zuid-Holland
1152
De Dikke Molen
1674
Grondzeiler
Achtkante molen
Poldermolen
Kortsteekterweg 2
2407 AG Alphen a/d Rijn
X: 109537 Y: 458222
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Alphen aan den Rijn
Gemeente Aarlanderveen, sectie B, nr. 462
D. Boot
Maalvaardig
Vh. bemalen van de Zuid- en Noordeinderpolder (ca. 1175 ha.; opvoerhoogte van 1,50 m.); thans buiten bedrijf
D. Boot
0180-634700
Op afspraak
Bijzonder groot
ZH065
00049
7534
Constructie
Eiken achtkant, gedekt met riet, op veldmuren van 0,50 m.
Gedekt met riet
28,60 m.
Systeem Van Bussel op beide roeden
In 1941, toen de molen na enige jaren onttakeling werd hersteld, werd op beide roeden het systeem-Dekker aangebracht. Ook in 1944, na de asbreuk, werd voor dit systeem gekozen.
In 1957 kreeg de molen het systeem-Van Bussel op beide toen nieuwe roeden.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Pot ? ? ? 1944 1957 28.00
klik voor meer info Pot ? ? ? 1944 1957 28.00
klik voor meer info Straathof 0266 buiten 2012 2012 aanw. 28.60
klik voor meer info Straathof 0267 binnen 2012 2012 aanw. 28.60
klik voor meer info Bremer 0019 binnen 1957 1957 2011 28.57
klik voor meer info Bremer 0020 buiten 1957 1957 2011 28.57
klik voor meer info Pot 2795 buiten 1941 1941 1944 28.60
klik voor meer info Pot 2796 binnen 1941 1941 1944 28.60
klik voor meer info Pot 1754 binnen 1896 1936 1999 28.60
klik voor meer info Pot 1755 buiten 1896 1936 1999 28.50
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info ? ? ? ? 1944
klik voor meer info De Prins van Oranje 1265 1881 1881? 1941?
klik voor meer info De Prins van Oranje 1165 1878 1944 aanw.
48 ijzeren rollen; kruirad
Losse Vlaamse blokvang uit vijf stukken; vangbalk met haak; vangstok
Stalen vijzel Ø 1,98 m.
Woning in de molen
Bovenwiel 62 kammen
Bovenschijfloop 30 staven, steek 14,5 cm.
Onderwiel 27 kammen
Vijzelwiel 31 kammen, steek 16,0 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 1,8.
Huybert Pietersz Heynen, Oude Wetering (1674)
Eenvoudige baard, donkergroen geverfd, wit afgebiesd, met het opschrift: '1674 - 1836 G.J.B.'

N.B. De oude baard, die in 2012 niet gehandhaafd kon worden, had de opschriften:
'ANNO 1836 G.J.B.'
(N.B. 'G.J.B.' staat voor molenmaker G.J. Bollee, die in 1836 de gehele kap vernieuwde).
Verwijzingen
Geschiedenis
In 1638 werd voor de Zuid- en Noordeinderpolder een molen gebouwd; deze verbrandde in 1673 en werd in 1674 vervangen door de huidige molen. Gebouwd door Huybert Pietersz Heynen, "meester-molenmaker op de Oude Watering" voor € 5100,-. De totale bouwkosten bedroegen echter ƒ 6995,-. De molen werd nog opgeleverd als binnenkruier.

In 1836 werd de gehele kap vernieuwd door molenmaker G.J. Bollee. Toentertijd was de molen echter al buitenkruier; de ombouw daartoe moet dus eerder hebben plaatsgevonden.

Tot 1870 had deze polder ook de Noordeindermolen; deze verbrandde in de nacht van 28 op 29 oktober dat jaar en werd vervolgens vervangen door een stoomgemaal.

Tot 1929 was De Dikke Molen als schepradmolen in bedrijf; enige jaren daarna, vermoedelijk in 1933, werd het gevlucht verwijderd. De roeden werden begin 1936 aangekocht door de Driemanspolder te Leidschendam (waar zij tot juni 1999 dienst zouden doen in de Middelmolen aldaar).

In 1941 werd De Dikke Molen vanwege de oorlogsomstandigheden weer maalvaardig gemaakt: er kwamen nieuwe Potroeden en de molen werd meteen ook vervijzeld. Onder- en vijzelwiel kwamen van een gesloopte Schermermolen (dit werd al vermoed vanwege de karakteristieke kamverhouding 27/31 en de steek, maar er is inmiddels in het polderarchief ook een betalingsbewijs aan de Schermer aangetroffen).

De asbreuk van 1 februari 1944, vermoedelijk ontstaan doordat één van de roeden het begaf, zorgde voor grote problemen: onderdelen voor een molen van dit formaat waren niet meer voorhanden (voorzover er in die tijd nog iets te produceren viel) en dus moest molenmaker A.J. Dekker improviseren met een sloopas (waarschijnlijk niet uit de Schermer) en twee slooproeden (wel uit de Schermer, dus met een lengte van 25 meter). Deze werden met bussen van ca. 1,5 meter verlengd en van spandraden voorzien.
Tot 1955 bleef de molen op deze merkwaardige manier voor de polderbemaling in bedrijf. In 1957 volgde een zeer noodzakelijke restauratie, waarbij nieuwe gelaste roeden werden gestoken.

Sindsdien werd de molen, die als reserve-bemaling in stand werd gehouden, af en toe in bedrijf gesteld. Dit duurde tot 1988: toen verkocht Waterschap De Aarlanden de molen aan een particulier. Op dat moment was de molen feitelijk al niet meer maalvaardig te noemen en aan een grote restauratie toe. Met name de voeghouten, hier grotendeels van metaal, werden slecht dus de basisconstructie van de kap was onbetrouwbaar.
Ruim 20 jaar stond de molen stil en de toestand werd er intussen uiteraard niet beter op. In de zomer van 2011 werden voorbereidingen getroffen voor groot herstel.

Op 13 oktober 2011 werden de roeden gestreken, de staart verwijderd en ook de kap van de molen getakeld. Vanwege het enorme gewicht, moest eerst de bovenas apart worden verwijderd, voordat de kap kon worden gelicht (een grotere kraan kon niet bij de molen komen).

Bijzonder zijn de metalen voeg'houten' en windpeluw; deze dateren uit het begin van de 20ste eeuw. Die laatste zal worden vervangen, de eerste zullen worden gerepareerd. De vijzel zal, in verband met het door de tijd gedaalde polderpeil, worden verlengd.

Op 29 november 2012 werd eerst de nieuwe vijzel ingehangen, daarna de noodkap verwijderd, waarna de nieuwe kap kon worden geplaatst. Vervolgens werd de staartbalk aangehangen en de lange spruit geplaatst.

Er staat nu weer een prachtige maalvaardige molen.
Aanvullingen

  • Deze molen wordt al zeer lang „De Dikke Molen" genoemd. De aanduiding „Zuideindermolen" (technisch en historisch gezien volkomen juist) is ook in gebruik geweest.

Deze molen heeft in ongeveer 80 jaar vijf stel roeden meegemaakt. Maar liefst vier daarvan werden origineel voor deze molen gemaakt. 

De fa. Pot, die in 1941 de nieuwe roeden 2795 en 2796 had geleverd, noteerde - in 1944 - op het werkblaadje: „Beide roeden gebroken na 3 jaar wegens oorlogsmateriaal".

Dick Kenbeek, 'Restauratie Dikke Molen Zwammerdam in volle gang', in: Molenwereld 164 (2012) 380 - 381.
Peter van der Drift, 'De geschiedenis herhaalt zich in Zwammerdam: een damopruiming', in: Molenwereld 187 (2014) 438 - 441.
Overige foto's
De Dikke Molen, Zwammerdam, Foto
© Foto's: Ton Koorevaar (22-9-2009).
De Dikke Molen, Zwammerdam, Foto: Bram van Broekhoven (2-6-2013).
© Foto: Bram van Broekhoven (2-6-2013).
De Dikke Molen, Zwammerdam, Foto: Ton Koorevaar (22-9-2009).
© Foto: Ton Koorevaar (22-9-2009).
Draag zelf bij
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen De Dikke Molen, Zwammerdam home vorige pagina