Nederlandse Molendatabase
Zwammerdam, Zuid-Holland
Database nr. 1152
Inventaris nr. ZH065
Ten-Bruggencatenr. 00049
Naam De Dikke Molen
Bouwjaar 1674
Type Grondzeiler
Kenmerken Achtkante molen
Functie Poldermolen
Ligging Kortsteekterweg 2
2407 AG Alphen a/d Rijn
Rijksdriehoek X: 109537 Y: 458222
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Alphen aan den Rijn
Kadaster Gemeente Aarlanderveen, sectie B, nr. 462
Monumentennummer 7534
Landsch. waarde Bijzonder groot
Eigenaar D. Boot
Bedrijfsvaardigheid In restauratie (zie 'Geschiedenis')
Bestemming Vh. bemalen van de Zuid- en Noordeinderpolder (ca. 1175 ha.; opvoerhoogte van 1,50 m.); thans buiten bedrijf
Molenaar -
Telefoon 0180-634700
Bezoekmogelijkheid Op afspraak

© Foto: Ton Koorevaar (22-9-2009).
Constructie
Romp Eiken achtkant, gedekt met riet, op veldmuren van 0,50 m.
Kap Gedekt met riet
Vlucht 28,60 m.
Wiekenvorm Systeem Van Bussel op beide roeden
Wiekverbeteringen In 1941, toen de molen na enige jaren onttakeling werd hersteld, werd op beide roeden het systeem-Dekker aangebracht. Ook in 1944, na de asbreuk, werd voor dit systeem gekozen.
In 1957 kreeg de molen het systeem-Van Bussel op beide toen nieuwe roeden.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Pot???1944195728.00 m.
klik voor meer info Pot???1944195728.00 m.
klik voor meer info Straathof0266buiten20122012aanw.28.60 m.
klik voor meer info Straathof0267binnen20122012aanw.28.60 m.
klik voor meer info Bremer0019binnen19571957201128.57 m.
klik voor meer info Bremer0020buiten19571957201128.57 m.
klik voor meer info Pot2795buiten19411941194428.60 m.
klik voor meer info Pot2796binnen19411941194428.60 m.
klik voor meer info Pot1754binnen1896---
klik voor meer info Pot1755buiten18961896?193428.50 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info ????1944-
klik voor meer info De Prins van Oranje116518781944aanw.05.90 m.
Kruiwerk 48 ijzeren rollen; kruirad
Vang Losse Vlaamse blokvang uit vijf stukken; vangbalk met haak; vangstok
Inrichting Stalen vijzel Ø 1,98 m.
Woning in de molen
Overbrengingen Bovenwiel 62 kammen
Bovenschijfloop 30 staven, steek 14,5 cm.
Onderwiel 27 kammen
Vijzelwiel 31 kammen, steek 16,0 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 1,8.
Molenmaker Huybert Pietersz Heynen, Oude Wetering (1674)
Versiering
Eenvoudige baard, donkergroen geverfd, wit afgebiesd, met het opschrift: '1674 - 1836 G.J.B.'

N.B. De oude baard, die in 2012 niet gehandhaafd kon worden, had de opschriften:
'ANNO 1836 G.J.B.'
(N.B. 'G.J.B.' staat voor molenmaker G.J. Bollee, die in 1836 de gehele kap vernieuwde).
Verwijzingen
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Voorganger Zuid- (en Noord)eindsche Polder, Alphen aan den Rijn
Geschiedenis
In 1638 werd voor de Zuid- en Noordeinderpolder een molen gebouwd; deze verbrandde in 1673 en werd in 1674 vervangen door de huidige molen. Gebouwd door Huybert Pietersz Heynen, "meester-molenmaker op de Oude Watering" voor € 5100,-. De totale bouwkosten bedroegen echter € 6995,-. De molen werd nog opgeleverd als binnenkruier.

In 1836 werd de gehele kap vernieuwd door molenmaker G.J. Bollee. Toentertijd was de molen echter al buitenkruier; de ombouw daartoe moet dus eerder hebben plaatsgevonden.

Tot 1870 had deze polder ook de Noordeindermolen; deze verbrandde in de nacht van 28 op 29 oktober dat jaar en werd vervolgens vervangen door een stoomgemaal.

Tot 1929 was De Dikke Molen als schepradmolen in bedrijf; enige jaren daarna, vermoedelijk in 1934, werd het gevlucht verwijderd. De roeden werden begin 1936 aangekocht door de Driemanspolder te Leidschendam (waar zij tot juni 1999 dienst zouden doen in de Middelmolen aldaar).

In 1941 werd De Dikke Molen vanwege de oorlogsomstandigheden weer maalvaardig gemaakt: er kwamen nieuwe Potroeden en de molen werd meteen ook vervijzeld. Onder- en vijzelwiel kwamen van een gesloopte Schermermolen (dit werd al vermoed vanwege de karakteristieke kamverhouding 27/31 en de steek, maar er is inmiddels in het polderarchief ook een betalingsbewijs aan de Schermer aangetroffen).

De asbreuk van 1 februari 1944, vermoedelijk ontstaan doordat één van de roeden het begaf, zorgde voor grote problemen: onderdelen voor een molen van dit formaat waren niet meer voorhanden (voorzover er in die tijd nog iets te produceren viel) en dus moest molenmaker A.J. Dekker improviseren met een sloopas (waarschijnlijk niet uit de Schermer) en twee slooproeden (wel uit de Schermer, dus met een lengte van 25 meter). Deze werden met bussen van ca. 1,5 meter verlengd en van spandraden voorzien.
Tot 1955 bleef de molen op deze merkwaardige manier voor de polderbemaling in bedrijf. In 1957 volgde een zeer noodzakelijke restauratie, waarbij nieuwe gelaste roeden werden gestoken.

Sindsdien werd de molen, die als reserve-bemaling in stand werd gehouden, af en toe in bedrijf gesteld. Dit duurde tot 1988: toen verkocht Waterschap De Aarlanden de molen aan een particulier. Op dat moment was de molen feitelijk al niet meer maalvaardig te noemen en aan een grote restauratie toe. Met name de voeghouten, hier grotendeels van metaal, werden slecht dus de basisconstructie van de kap was onbetrouwbaar.
Ruim 20 jaar stond de molen stil en werd de toestand er uiteraard niet beter op. In de zomer van 2011 werden voorbereidingen getroffen voor groot herstel.

Op 13 oktober 2011 werden de roeden gestreken, de staart verwijderd en ook de kap van de molen getakeld. Vanwege het enorme gewicht, moest eerst de bovenas apart worden verwijderd, voordat de kap kon worden gelicht (een grotere kraan kon niet bij de molen komen).

Bijzonder zijn de metalen voeg'houten' en windpeluw; deze dateren uit het begin van de 20ste eeuw. Die laatste zal worden vervangen, de eerste zullen worden gerepareerd. De vijzel zal, in verband met het door de tijd gedaalde polderpeil, worden verlengd.

Op 29 november 2012 werd eerst de nieuwe vijzel ingehangen, daarna de noodkap verwijderd, waarna de nieuwe kap kon worden geplaatst. Vervolgens werd de staartbalk aangehangen en de lange spruit geplaatst.
Aanvullingen
Over de naam:
Deze molen wordt al zeer lang "De Dikke Molen" genoemd. De aanduiding "Zuideindermolen" (technisch en historisch gezien volkomen juist) is ook in gebruik geweest.
Uniek aan deze molen:
Deze molen heeft in ongeveer 80 jaar vijf stel roeden meegemaakt. Maar liefst vier daarvan zijn origineel voor deze molen gemaakt. 
Trivia:
De fa. Pot, die in 1941 de nieuwe roeden 2795 en 2796 had geleverd, noteerde - in 1944 - op het werkblaadje: "Beide roeden gebroken na 3 jaar wegens oorlogsmateriaal".
Literatuurverwijzingen:
Dick Kenbeek, 'Restauratie Dikke Molen Zwammerdam in volle gang', in: Molenwereld 164 (2012) 380 - 381.
Overige foto's

© Foto's: Ton Koorevaar (22-9-2009).

© Foto: Bram van Broekhoven (2-6-2013).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: woensdag 19 juni 2013 | Foto

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen De Dikke Molen, Zwammerdam home vorige pagina