Nederlandse Molendatabase
Zoeterwoude-Rijndijk, Zuid-Holland

Groote Molen

1147

Groote Molen

1626 / 1975
Wipmolen
Wipmolen
Poldermolen
Molenpad 9
2382 GZ Zoeterwoude-Rijndijk
X: 95897 Y: 460883
N 52.132986 O 4.523970
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Zoeterwoude
Gemeente Zoeterwoude, sectie B, nr. 3523
Rijnlandse Molenstichting
Rijnlandse Molenstichting sinds 1973; daarvoor de Groote Polder
Maalvaardig in circuit
Vh. bemalen van de Groote Polder, thans buiten bedrijf
06 - 19181001 / 071 - 5174499
In principe als de molen draait
Zeer groot uit westelijke richtingen; een productiebos ten oosten van de molen begint zorgen te geven.
ZH054
01157
41062

Groote Molen

Constructie

Constructie

Ondertoren, gedekt met riet, op veldmuren van 0,30 m.
Bovenhuis blauwgrijs geverfd; wit afgebiesd. Kap gedekte met gepotdekselde geteerde delen.
25,00 m.
Oud-Hollands
Deze molen heeft nooit een wiekverbetering ondergaan.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Pos. bouw Jaar Steek Positie Verdw. Lengte
klik voor meer info Derckx 0155 buiten 1975 1975 buiten aanw. 25.00
klik voor meer info Derckx 0156 binnen 1975 1975 binnen aanw. 25.00
klik voor meer info Pot 1486 binnen 1886 1886 binnen 1973 24.90
klik voor meer info Pot 0737 Buiten 1872 1872? Buiten 1973 24.90
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Penn & Bauduin 0330 1868 1975 aanw. 04.53
klik voor meer info Nering Bögel g.n. 1917 1917 1973 ?
Zetelkruiwerk; kruirad met lage bank
Losse Vlaamse blokvang uit vier stukken; vangbalk met haak; gaffelvormige vangtrommel; kneppel
Stalen vijzel, Ø 1,50 m., a-centrisch buiten de molen (1953), daarvoor een scheprad (Ø 5,74 m; br. 0,55 m.)
Geen woning in de molen
Bovenwiel 47 kammen
Bovenschrijfloop 26 staven, steek 16,4 cm.
Onderwiel 37 kammen
Vertragingskast schijfloop met 20 staven, steek 13,0 cm.
Totale verhouding ca. 1 : 2,23
?? (1626)
Fa. Van Beek, Rijnsaterwoude (1975)

Groote Molen

Versiering

Eenvoudige dichte makelaar met rood-wit-blauw geverfde windvaan.

De geprofileerde borstnaald is versierd met het in rood uitgevoerde jaartal '1975'.

Aardig zijn de twee verticale molentjes aan weerszijden van de achterkant van het bovenhuis; deze gaan draaien als de molen niet precies op de wind staat.

Onder de borst hangen er drie eikels.

Groote Molen

Verwijzingen

Groote Molen

Geschiedenis

Geschiedenis

Dit is de derde molen die de Groote Polder bemaalde en de tweede op deze locatie. De eerste Groote Molen werd gebouwd in 1485; de tweede in 1545 en de derde in 1626.

De molen bemaalde tot 1972 de Groote Polder (ca. 520 ha, opvoerhoogte 1,50 m.). In dat jaar kwam, door het afdammen van de Kopperwetering, de molen definitief buiten bedrijf. De Groote Polder wordt sindsdien bemalen door een elektrisch gemaal dat uitslaat op de Meerburger Wetering.
In 1953 was het scheprad vervangen door een vijzel. Ook werd toen een Deutz dieselmotor geplaatst als hulpkracht. Op dat moment was de molen vermoedelijk al geruime tijd niet meer bewoond: al heel lang staat er naast de molen een woning (die in latere jaren nog is uitgebreid).

Bij de hevige storm van 2 april 1973 leed deze molen zware schade: de koker brak en als gevolg viel het bovenhuis met wiekenkruis te pletter en werd vrijwel geheel verwoest.
 
In 1975/'76 werd de molen, inmiddels eigendom van de Rijnlandse Molenstichting, maalvaardig hersteld. Bovenhuis en koker moesten uiteraard geheel worden vernieuwd; ook werden een tweedehands as en nieuwe roeden gestoken. Deze restauratie werd op initiatief van molenmaker Van Beek op de ouderwetse manier uitgevoerd, met rechtmast en lier; zónder kraan.
De molen onderging een opvallende transformatie: het vroeger blauwgrijs geverfde bovenhuis werd geheel zwart geteerd en de lange spruit keerde niet terug. Die kleurstelling beviel overigens niet: al in 1980 werd de blauwgrijze kleur met grote witte bies in ere hersteld.
De molen kreeg ook een maalcircuit. Inmiddels was namelijk ook het resterende gedeelte van de voorboezem gedempt in verband met de aanleg van een groot industrieterrein.

Opmerkelijk is, dat deze molen zeer lang met een houten as, maar dan wel ijzeren roeden, heeft gemalen. Pas in 1917 bestelde molenmaker J.C. Vreeburg bij de bekende molenmakerij Ten Zijthoff in Deventer een geheel nieuwe gietijzeren as (die maar liefst ƒ 1700,- kostte); een geschikt tweedehands exemplaar was kennelijk niet voorhanden en de Grofsmederij te Leiden ook niet in staat of bereid een nieuwe as te gieten. Aan te nemen is, dat Ten Zijthoff dit niet zelf heeft uitgevoerd, maar uitbesteedde aan de bekende Deventer ijzergieterij Nering Bögel.
Vreeburg stak deze as vervolgens op voor die tijd zeer bijzondere wijze: de buitenroede werd op de grond door de as gestoken, vastgewigd en vervolgens 'in één keer' met as en al naar boven getrokken! Er was daartoe ruimte, omdat ook de windpeluw moest worden vernieuwd. Deze (vermoedelijk zeer zware) klus werd uitgevoerd door slechts tien personen.

Net als de andere grotere molens te Zoeterwoude heeft de Groote Molen een vangtrommel, uitgevoerd als gaffelwiel; opmerkelijk in een streek waar de vangstok, ook bij wipmolens, sterk overheerst.

Molenaars van deze molen:
Wilhelmus Outshoorn (1705c - 1724)
Leendert van Heusden (1724 - 1727)
Diemant van Heusden (1727 - 1731)
Hendrik Besuijnes (1731 - 1740)
Jan Hillenaar (1740 - 1794)
Johannes 'Hannes' Geleveen (1795 - 1824)
Cornelis Slootweg (1824 - 1831)
Cornelis van den Berg (1831 - 1832)
Cornelis van Rijt (1832 - 1853)
Nicolaas van Rijt (1853 - 1885)
Jacobus van Rijt (1885 - 1938)
Jan Onderwater (1938 - 1966)
Leo Onderwater (1966 - 1972; maalde niet meer op windkracht, maar alleen met de diesel).

Groote Molen

Aanvullingen

Aanvullingen


In zeer oude stukken is sprake van een polder „onder de grote molen". Het ziet er naar uit, dat de polder naar de molen is vernoemd en niet andersom.

Waarschijnlijk de enige wipmolen met drie eikels onder de borst. 

Andries Veloo, 'Pieter Hellinga van de Groote Molen in Zoeterwoude', in: Molenwereld 146 (2011) 99 - 103

Groote Molen

Overige foto's
Groote Molen, Zoeterwoude-Rijndijk, Foto: Piet Glasbergen (4-2-2014).
© Foto: Piet Glasbergen (4-2-2014).
Groote Molen, Zoeterwoude-Rijndijk, Foto: Nancy Middelkoop (15-9-2012).
© Foto: Nancy Middelkoop (15-9-2012).
Groote Molen, Zoeterwoude-Rijndijk, Foto's: Piet Glasbergen (4-2-2014).
© Foto's: Piet Glasbergen (4-2-2014).
Groote Molen, Zoeterwoude-Rijndijk, Foto: Henk Langerak (5-2-2015).
© Foto: Henk Langerak (5-2-2015).

Bezoek allemolens.nl voor historische foto’s van deze molen.
Draag zelf bij
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Groote Molen, Zoeterwoude-Rijndijk home vorige pagina