Nederlandse Molendatabase  
Zoeterwoude-Rijndijk, Zuid-Holland
Database nr. 1147
Inventaris nr. ZH054
Naam Groote Molen
Bouwjaar 1626 / 1975
Type Wipmolen
Kenmerken Wipmolen
Functie Poldermolen
Ligging Molenpad 9
2382 GZ Zoeterwoude-Rijndijk
Rijksdriehoek X: 95897 Y: 460883
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Zoeterwoude
Kadaster Gemeente Zoeterwoude, sectie B, nr. 3523
Monumentennummer 41062
Landsch. waarde Zeer groot uit westelijke richtingen; een productiebos ten oosten van de molen begint zorgen te geven.
Eigenaar Rijnlandse Molenstichting sinds 1973; daarvoor de Groote Polder
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig in circuit
Bestemming Vh. bemalen van de Groote Polder, thans buiten bedrijf
Molenaar Pieter Hellinga
Telefoon 06 - 19181001 / 071 - 5174499
Bezoekmogelijkheid In principe als de molen draait

© Foto: Joop Vendrig (19-9-2004).   
Constructie
Romp Ondertoren, gedekt met riet, op veldmuren van 0,30 m.
Kap Bovenhuis blauwgrijs geverfd; wit afgebiesd. Kap gedekte met gepotdekselde geteerde delen.
Vlucht 25,00 m.
Wiekenvorm Oud-Hollands
Wiekverbeteringen Deze molen heeft nooit een wiekverbetering ondergaan.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Derckx0155buiten19751975aanw.25.00 m.
klik voor meer info Derckx0156binnen19751975aanw.25.00 m.
klik voor meer info Pot1486binnen18861886197324.90 m.
klik voor meer info Pot0737Buiten18721872?197324.90 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Nering Bgelg.n.191719171973? m.
klik voor meer info Penn & Bauduin033018681975aanw.04.53 m.
Kruiwerk Zetelkruiwerk; kruirad met lage bank
Vang Losse Vlaamse blokvang uit vier stukken; vangbalk met haak; gaffelvormige vangtrommel; kneppel
Inrichting Stalen vijzel, 1,50 m., a-centrisch buiten de molen (1953), daarvoor een scheprad ( 5,74 m; br. 0,55 m.)
Geen woning in de molen
Overbrengingen Bovenwiel 47 kammen
Bovenschrijfloop 26 staven, steek 16,4 cm.
Onderwiel 37 kammen
Vertragingskast schijfloop met 20 staven, steek 13,0 cm.
Totale verhouding ca. 1 : 2,23
Molenmaker ?? (1626)
Fa. Van Beek, Rijnsaterwoude (1975)
Versiering
Eenvoudige dichte makelaar met rood-wit-blauw geverfde windvaan.

De geprofileerde borstnaald is versierd met het in rood uitgevoerde jaartal '1975'.

Aardig zijn de twee verticale molentjes aan weerszijden van de achterkant van het bovenhuis; deze gaan draaien als de molen niet precies op de wind staat.
Verwijzingen
Ten-Bruggencatenr. 01157
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Voorganger Grote Polder, Grote Molen (2e), Zoeterwoude-Rijndijk
Geschiedenis
Dit is de derde molen die de Groote Polder bemaalde en de tweede op deze locatie. De eerste Groote Molen werd gebouwd in 1485; de tweede in 1545 en de derde in 1626.

De molen bemaalde tot 1972 de Groote Polder (ca. 520 ha, opvoerhoogte 1,50 m.). In dat jaar kwam, door het afdammen van de Kopperwetering, de molen definitief buiten bedrijf. De Groote Polder wordt sindsdien bemalen door een elektrisch gemaal dat uitslaat op de Meerburger Wetering.
In 1953 was het scheprad vervangen door een vijzel. Ook werd toen een Deutz dieselmotor geplaatst als hulpkracht. Op dat moment was de molen vermoedelijk al geruime tijd niet meer bewoond: al heel lang staat er naast de molen een woning (die in latere jaren nog is uitgebreid).

Bij de hevige storm van 2 april 1973 leed deze molen zware schade: de koker braken als gevolg viel het bovenhuis met wiekenkruis te pletter en werd vrijwel geheel verwoest.

In 1975/76 werd de molen, inmiddels eigendom van de Rijnlandse Molenstichting, maalvaardig hersteld. Bovenhuis en koker moesten uiteraard geheel worden vernieuwd; ook werden een tweedehands as en nieuwe roeden gestoken. Deze restauratie werd op initiatief van molenmaker Van Beek op de ouderwetse manier uitgevoerd, met rechtmast en lier; znder kraan.
De molen onderging een opvallende transformatie: het vroeger blauwgrijs geverfde bovenhuis werd geheel zwart geteerd en de lange spruit keerde niet terug. Die kleurstelling beviel overigens niet: al in 1980 werd de blauwgrijze kleur met grote witte bies in ere hersteld.
De molen kreeg ook een maalcircuit. Inmiddels was namelijk ook het resterende gedeelte van de voorboezem gedempt in verband met de aanleg van een groot industrieterrein.

Opmerkelijk is, dat deze molen zeer lang met een houten as, maar dan wel ijzeren roeden, heeft gemalen. Pas in 1917 bestelde molenmaker J.C. Vreeburg bij Ten Zijthoff in Deventer een geheel nieuwe gietijzeren as (die maar liefst 1700,- kostte); een geschikt tweedehands exemplaar was kennelijk niet voorhanden en de Grofsmederij te Leiden was kennelijk niet in staat of bereid een nieuwe as te gieten. Aan te nemen is, dat Ten Zijthoff dit niet zelf heeft uitgevoerd, maar uitbesteedde aan de bekende Deventer ijzergieterij Nering Bgel.
Vreeburg stak deze as vervolgens op voor die tijd zeer bijzondere wijze: de buitenroede werd op de grond door de as gestoken, vastgewigd en vervolgens 'in n keer' met as en al naar boven getrokken! Er was daartoe ruimte, omdat ook de windpeluw moest worden vernieuwd. Deze (vermoedelijk zeer zware) klus werd uitgevoerd door slechts tien personen.

Net als de andere grotere molens te Zoeterwoude heeft de Groote Molen een vangtrommel, uitgevoerd als gaffelwiel; opmerkelijk in een streek waar de vangstok, ook bij wipmolens, sterk overheerst.

Molenaars van deze molen:
Wilhelmus Outshoorn (1705c - 1724)
Leendert van Heusden (1724 - 1727)
Diemant van Heusden (1727 - 1731)
Hendrik Besuijnes (1731 - 1740)
Jan Hillenaar (1740 - 1794)
Johannes 'Hannes' Geleveen (1795 - 1824)
Cornelis Slootweg (1824 - 1831)
Cornelis van den Berg (1831 - 1832)
Cornelis van Rijt (1832 - 1853)
Nicolaas van Rijt (1853 - 1885)
Jacobus van Rijt (1885 - 1938)
Jan Onderwater (1938 - 1966)
Leo Onderwater (1966 - 1972; maalde niet meer op windkracht, maar alleen met de diesel).
Aanvullingen
Over de naam:
In zeer oude stukken is sprake van een polder "onder de grote molen". Het ziet er naar uit, dat de polder naar de molen is vernoemd en niet andersom.
Uniek aan deze molen:
Waarschijnlijk de enige wipmolen met drie eikels onder de borst.
Literatuurverwijzingen:
Andries Veloo, 'Pieter Hellinga van de Groote Molen in Zoeterwoude', in: Molenwereld 146 (2011) 99 - 103

© Foto: Piet Glasbergen (4-2-2014).

© Foto: Nancy Middelkoop (15-9-2012).

© Foto's: Piet Glasbergen (4-2-2014).

© Foto: Wim Zwitser (7-2-2007).

© De wederopbouw na de zware storm van april 1973.
Foto: Frans Rutten (1975).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: maandag 10 februari 2014 | Foto

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Groote Molen, Zoeterwoude-Rijndijk home vorige pagina