Nederlandse Molendatabase
Rijpwetering, Zuid-Holland
1093
Lijkermolen No.1 (Lijker 1)
1780
Grondzeiler
Twaalfkante stenen molen
Poldermolen
Poeldijk 8
2375 NE Rijpwetering
X: 100438 Y: 468481
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Kaag en Braassem
Gemeente Alkemade, sectie D, nr. 2750
Rijnlandse Molenstichting
In 1976 kocht de Rijnlandse Molenstichting deze molen aan van de Veender- en Lijkerpolder. Vanaf de bouw in 1780 was deze polder de eigenaar geweest.
Maalvaardig
Bemalen van de Drooggemaakte Veender- en Lijkerpolder, thans op vrijwillige basis
A. van der Pouw Kraan
071-5012296
Niet te bezichtigen
Zeer groot; dominerende functie bij open water en diepe polders
ZH015
01801
7128
Constructie
Twaalfkante stenen romp
Gedekt met riet
28,00 / 28,15 m.
Systeem-Fauël met steekborden op beide roeden
In 1951 werden beide roeden voorzien van de 'Dekker-spleetwiek', ook wel 'imitatie-fokken' genoemd. Dit omstreden systeem is later vervangen door normale fokwieken volgens het octrooi van Ir. Fauël. Vóór 1951 was deze molen uitgerust met Oud-Hollandse ophekking.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Pot?buiten??199628.00 m.
klik voor meer info Straathof0112buiten19961996aanw.28.15 m.
klik voor meer info Straathof0113binnen19961996aanw.28.00 m.
klik voor meer info Pot0851binnen18741874199627.95 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info De Prins van Oranje098318751875aanw.6.80 m.
48 ijzeren rollen; kruirad
Losse Vlaamse blokvang uit vier stukken; vangbalk met haak; vangstok; kneppel
Stalen vijzel, fabr. Spaans, Ø 1,45 m.
Woning in de molen
Bovenwiel 68 kammen
Bovenschijf 38 staven, steek 13,0 cm.
Onderwiel 42 kammen
Vijzelwiel 38 kammen, steek 15,5 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 1,98
Th. Paddenburg, J. Opdam (molenmakers), H. Maart (metselwerk) (1780)
Aardige baard, grijsgroen geverfd, wit afgebiesd, met de opschriften 'ANNO' en '1780' en het cijfer '1'.

Boven de westingang van de molen bevindt zich een vrij grote platte steen, behoorlijk verweerd met een deels onleesbaar en ook foutief opschrift:

Livinus Haeck
Oud 12 Iaaren
Heeft op den 18 Meij 1780
aan de(es)e Moolen den eersten
Steen gelegen en aan de van deesen
Gecombineerde
Lyker - Veender Polder
Schout Cornelis Haeck
Secretaris MAHE van Banchem
Gecommitteerden
Jan Bezuien
Baltes Ambagtsheer
Jacob van Tol

De bedoeling moet ongeveer geweest zijn:
Livinus Haeck
Oud 12 Iaaren
Heeft op den 18 Meij 1780
den eerste Steen gelegen
aan deese Moolen van den
Gecombineerde
Lyker - Veender Polder
Schout Cornelis Haeck
Secretaris MAHE van Banchem
Gecommitteerden
Jan Bezuien
Baltes Ambagtsheer
Jacob van Tol
Verwijzingen
Geschiedenis
De Lijkermolen nr. 1 is een twaalfkante stenen poldermolen gelegen ten noorden van Rijpwetering aan de Kleipoel.
Hij vormt, samen met Lijkermolen Nr. 2, de enige twaalfkante molens in ons land.
Krachtens het octrooi van Rijnland van 1744 werd het gebied, dat nu de polder omvat, uitgeveend, waarbij de termijn van vervening op 30 jaar werd gesteld.

In 1779 en 1780 werden de twee poldermolens gebouwd om de uitgeveende plas droog te malen en daarna de polder op het gewenste peil te houden. De molenmakers Tijmen Paddenburg en Pieter Obdam verzorgden het timmerwerk en Hendrik Maart het metselwerk. De afwijkende vorm van de molens is een gevolg van de opvattingen van de metselaarsbazen dat zij van mening waren dat het werk van de ronde molens nooit zo dicht zou kunnen worden als van de gemetselde achtkantige molens.
De droogmaking werd voltooid tussen 1781 en 1784.

In 1951 moest de vijzel worden vervangen en verdiept, hetgeen veel werk met zich meebracht. Zo was de vijzel niet onderheid en dat was ook nooit nodig geweest: de muren stonden rechtstreeks op een zandplaat. A.J. Dekker, die het polderbestuur over de molens adviseerde, zag graag de overbrenging naar de vijzel versneld; hij vond in dat opzicht de Nr. 2 beter dan de Nr. 1. Het bestuur ging er niet op in. Wel kreeg de molen, net als de Nr. 2, imitatie-fokken op beide roeden. Na oplevering ontstond prompt discussie over deze wiekverbetering: die vormde een inbreuk op het octrooi van Ir. Fauël. Later werden 'normale' fokken aangebracht.

De molen werd nooit voorzien van een elektrische hulpaandrijving en bleef tot in de jaren '80 van de 20e eeuw officieel in bedrijf. Inmiddels was de staat van onderhoud, vooral van het wiekenkruis, zeer matig geworden.
In 1996 volgde een grote restauratie en sindsdien wordt weer geregeld gemalen, zij het nu op vrijwillige basis.

Molenaars van deze molen waren onder meer:
Albert Bisschop (ca. 1855 - 1875)
F. Bisschop (ca. 1876)
Leen Kerkvliet (1901 - 1945)
Willem van der Pouw Kraan (1945 - 1979).

Willem van der Pouw Kraan, een leven lang molenaar, overleed op 29 november 2014. Hij woonde al jaren in het zomerhuisje naast de Lijker 2. Willem van der Pouw Kraan is 99 jaar oud geworden.
Aanvullingen

Deze molen wordt, ter onderscheiding van zijn bijna identieke buurmolen, 'nr. 1' genoemd. Opvallend is dan wel, dat deze molen verder van Rijpwetering ligt dan de 'Nr. 2'.

Vormt tezamen met de andere Lijkermolen een uniek twaalfkant duo.

G.N. van der Meer, 'Niet rond, niet acht, maar twaalf!', in: Molenwereld 12 (2001) 326 - 329
Overige foto's
Lijkermolen No.1 (Lijker 1), Rijpwetering, Foto: Bram van Broekhoven (21-7-2012).
© Foto: Bram van Broekhoven (21-7-2012).
Lijkermolen No.1 (Lijker 1), Rijpwetering, Foto: Frank van Onna (21-4-2013).
© Foto: Frank van Onna (21-4-2013).
Lijkermolen No.1 (Lijker 1), Rijpwetering, Foto: Wim van Kesteren (4-5-2003).
© Foto: Wim van Kesteren (4-5-2003).
Lijkermolen No.1 (Lijker 1), Rijpwetering, Lijkermolen 1 gezien door de wieken van Molen No. 2  Foto: Joop Vendrig (augustus 2001).
© Lijkermolen 1 gezien door de wieken van Molen No. 2
Foto: Joop Vendrig (augustus 2001).
Lijkermolen No.1 (Lijker 1), Rijpwetering, Foto
© Foto's: Piet Glasbergen (25-1-2013).
Lijkermolen No.1 (Lijker 1), Rijpwetering, Foto: Rob Pols (22-4-2007).
© Foto: Rob Pols (22-4-2007).
Lijkermolen No.1 (Lijker 1), Rijpwetering, Foto: Piet Glasbergen (25-1-2013).
© Foto: Piet Glasbergen (25-1-2013).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: dinsdag 24 februari 2015 | Eigenaar Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Lijkermolen No.1 (Lijker 1), Rijpwetering home vorige pagina