Nederlandse Molendatabase
Rijpwetering, Zuid-Holland
Database nr. 1093
Inventaris nr. ZH015
Ten-Bruggencatenr. 01801
Naam Lijkermolen No.1 (Lijker 1)
Bouwjaar 1780
Type Grondzeiler
Kenmerken Twaalfkante stenen molen
Functie Poldermolen
Ligging Poeldijk 8
2375 NE Rijpwetering
Rijksdriehoek X: 100438 Y: 468481
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Kaag en Braassem
Kadaster Gemeente Alkemade, sectie D, nr. 2750
Monumentennummer 7128
Landsch. waarde Zeer groot; dominerende functie bij open water en diepe polders
Eigenaar Rijnlandse Molenstichting sinds 1976, daarvoor de Veender- en Lijkerpolder
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig
Bestemming Bemalen van de Drooggemaakte Veender- en Lijkerpolder, thans op vrijwillige basis
Molenaar A. van der Pouw Kraan
Telefoon 071-5012296
Bezoekmogelijkheid Niet te bezichtigen

© Foto: Bram van Broekhoven (21-7-2012).
Constructie
Romp Twaalfkante stenen romp
Kap Gedekt met riet
Vlucht 28,00 / 28,15 m.
Wiekenvorm Systeem Fauel met steekborden op beide roeden
Wiekverbeteringen In 1951 werden beide roeden voorzien van de 'Dekker-spleetwiek', ook wel 'imitatie-fokken' genoemd. Dit omstreden systeem is later vervangen door normale fokwieken volgens het octrooi van Ir. Fauël. Vóór 1951 was deze molen uitgerust met Oud-Hollandse ophekking.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Pot?buiten??199628.00 m.
klik voor meer info Straathof0112buiten19961996aanw.28.15 m.
klik voor meer info Straathof0113binnen19961996aanw.28.00 m.
klik voor meer info Pot0851binnen18741874199627.95 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info De Prins van Oranje098318751875aanw.6.80 m.
Kruiwerk 48 ijzeren rollen; kruirad
Vang Losse Vlaamse blokvang uit vier stukken; vangbalk met haak; vangstok; kneppel
Inrichting Stalen vijzel, fabr. Spaans, Ø 1,45 m.
Woning in de molen
Overbrengingen Bovenwiel 68 kammen
Bovenschijf 38 staven, steek 13,0 cm.
Onderwiel 42 kammen
Vijzelwiel 38 kammen, steek 15,5 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 1,98
Molenmaker Th. Paddenburg, J. Opdam (molenmakers), H. Maart (metselwerk) (1780)
Versiering
Aardige baard, grijsgroen geverfd, wit afgebiesd, met de opschriften 'ANNO' en '1780' en het cijfer '1'.

Boven de westingang van de molen bevindt zich een vrij grote platte steen, behoorlijk verweerd met een deels onleesbaar en ook foutief opschrift:

Livinus Haeck
Oud 12 Iaaren
Heeft op den 18 Meij 1780
aan de(es)e Moolen den eersten
Steen gelegen en aan de van deesen
Gecombineerde
Lyker - Veender Polder
Schout Cornelis Haeck
Secretaris MAHE van Banchem
Gecommitteerden
Jan Bezuien
Baltes Ambagtsheer
Jacob van Tol

De bedoeling moet ongeveer geweest zijn:
Livinus Haeck
Oud 12 Iaaren
Heeft op den 18 Meij 1780
den eerste Steen gelegen
aan deese Moolen van den
Gecombineerde
Lyker - Veender Polder
Schout Cornelis Haeck
Secretaris MAHE van Banchem
Gecommitteerden
Jan Bezuien
Baltes Ambagtsheer
Jacob van Tol
Verwijzingen
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Geschiedenis
De Lijkermolen nr. 1 is een twaalfkante stenen poldermolen gelegen ten noorden van Rijpwetering aan de Kleipoel.
Hij vormt, samen met Lijkermolen Nr. 2, de enige twaalfkante molens in ons land.
Krachtens het octrooi van Rijnland van 1744 werd het gebied, dat nu de polder omvat, uitgeveend, waarbij de termijn van vervening op 30 jaar werd gesteld.

In 1779 en 1780 werden de twee poldermolens gebouwd om de uitgeveende plas droog te malen en daarna de polder op het gewenste peil te houden. De molenmakers Tijmen Paddenburg en Pieter Obdam verzorgden het timmerwerk en Hendrik Maart het metselwerk. De afwijkende vorm van de molens is een gevolg van de opvattingen van de metselaarsbazen dat zij van mening waren dat het werk van de ronde molens nooit zo dicht zou kunnen worden als van de gemetselde achtkantige molens.
De droogmaking werd voltooid tussen 1781 en 1784.

In 1951 moest de vijzel worden vervangen en verdiept, hetgeen veel werk met zich meebracht. Zo was de vijzel niet onderheid en dat was ook nooit nodig geweest: de muren stonden rechtstreeks op een zandplaat. A.J. Dekker, die het polderbestuur over de molens adviseerde, zag graag de overbrenging naar de vijzel versneld; hij vond in dat opzicht de Nr. 2 beter dan de Nr. 1. Het bestuur ging er niet op in. Wel kreeg de molen, net als de Nr. 2, imitatie-fokken op beide roeden. Na oplevering ontstond prompt discussie over deze wiekverbetering: die vormde een inbreuk op het octrooi van Ir. Fauël. Later werden 'normale' fokken aangebracht.

De molen werd nooit voorzien van een elektrische hulpaandrijving en bleef tot in de jaren '80 van de 20e eeuw officieel in bedrijf. Inmiddels was de staat van onderhoud, vooral van het wiekenkruis, zeer matig geworden.
In 1996 volgde een grote restauratie en sindsdien wordt weer geregeld gemalen, zij het nu op vrijwillige basis.

Molenaars van deze molen waren onder meer:
Albert Bisschop (ca. 1855 - 1875)
F. Bisschop (ca. 1876)
Leen Kerkvliet (1901 - 1945)
Willem van der Pouw Kraan (1945 - 1979).
Aanvullingen
Over de naam:
Deze molen wordt, ter onderscheiding van zijn bijna identieke buurmolen, 'nr. 1' genoemd. Opvallend is dan wel, dat deze molen verder van Rijpwetering ligt dan de 'Nr. 2'.
Uniek aan deze molen:
Vormt tezamen met de andere Lijkermolen een uniek twaalfkant duo.
Literatuurverwijzingen:
G.N. van der Meer, 'Niet rond, niet acht, maar twaalf!', in: Molenwereld 12 (2001) 326 - 329
Overige foto's

© Foto: Bram van Broekhoven (21-7-2012).

© Foto: Frank van Onna (21-4-2013).

© Foto: Wim van Kesteren (4-5-2003).

© Lijkermolen 1 gezien door de wieken van Molen No. 2
Foto: Joop Vendrig (augustus 2001).

© Foto's: Piet Glasbergen (25-1-2013).

© Foto: Rob Pols (22-4-2007).

© Foto: Piet Glasbergen (25-1-2013).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: donderdag 9 mei 2013 | Foto

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Lijkermolen No.1 (Lijker 1), Rijpwetering home vorige pagina