Nederlandse Molendatabase
Puttershoek, Zuid-Holland
1087
De Lelie
1836
Grondzeiler
Ronde stenen molen
Korenmolen
Molendijk 2
3297 LC Puttershoek
X: 98987 Y: 424100
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Binnenmaas
Gemeente Puttershoek, sectie C, nr. 665
Stichting Molens Binnenmaas
Maalvaardig
2014: 256.876
2013: 61.491
2012: 62.270
2011: 113.183
2010: 87.765
Het malen van graan, thans op vrijwillige basis
06-57379439 / 06-51801412
Zaterdag 9:30 - 17:30 uur; in de zomer ook vaak op woensdagen
Zeer groot
ZH201
01979
32246
Constructie
Ronde stenen molen
Gedekt met riet
24,00 m.
Oud-Hollands
Op deze molen is nooit een wiekverbetering toegepast.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Pos. bouw Jaar Steek Positie Verdw. Lengte
klik voor meer info Derckx 0545 buiten 1987 1987 buiten aanw. 24.00
klik voor meer info Derckx 0546 binnen 1987 1987 binnen aanw. 24.00
klik voor meer info Pot 0932 binnen 1875 1875? binnen 1987 24.00
klik voor meer info Pot 0470 buiten 1865? 1865? buiten 1987 24.00
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Penn & Comp, F.J. 0297 1865 1865? aanw.
Engels; kruirad
Vaste Vlaamse blokvang uit vier stukken; vangbalk met haak; vangstok; kneppel
Eén koppel 16der kunststenen; regulateur; centrifugaalbuil; sleepluiwerk; elektrisch maalstoeltje (Ø 50 cm.) van Deens fabrikaat
Bovenwiel 70 kammen
Bovenschijfloop 33 staven
Spoorwiel 120 kammen
Steenschijfloop 37 staven
Overbrengingsverhouding 1 : 6,88
? (1836)
Fa. Wed. Dirkse, Mijnsheerenland (1956)
W. Herrewijnen, Spijkenisse (1987)
Eenvoudige baard, donkergroen geverfd, wit afgebiesd, met de opschriften 'De Lelie' en daaronder 'Anno 1836'. Onder de steunder een Franse lelie.

Aan de zuidwestzijde een gevelsteen met het opschrift:
DEN EERSTEN STEEN
IS GELEGD DOOR
Cs VAN HOLST JUNIOR
DEN 24 MEIJ 1836

Op de staart van de as staat de naam van de toenmalige eigenaar in opgegoten letters:
T. VERBAAS
Verwijzingen
Geschiedenis
Deze molen werd in 1836 gebouwd in opdracht van Cornelis van Holst ter vervanging van een wipkorenmolen. Die laatste was in 1829 door Van Holst aangekocht. De stenen molen werd geheel nieuw gebouwd.

In 1841 volgde verkoop aan Hendrik van der Koogh uit Dordrecht. Jacob Sonneveld was van 1838 tot 1850 de huurder-molenaar. Vervolgens werd Kornelis Labrijn eigenaar, die na ruim vijf jaar de molen aan Teunis Verbaas verkocht. In 1877 nam diens oudste zoon Pieter de molen over, maar vier jaar later ging deze failliet.
Vanwege dit faillissement is de toenmalige inventaris bekend gebleven: paard en wagen, tuig en dekkleed, de dijk om te weiden, een heining en vier zeilen. Verder een molenhaak, 25 bilhamers, een slijpsteen, een takel met stropketting voor het lichten van de loper behoorden bij de inboedel, evenals een handboom, wiggen, waaghout, vier lampen, een oliekan, schalen en een evenaar met 83 kg gewicht.
Koper in 1881 was Cornelis de Regt uit Colijnsplaat maar deze was daar slechts drie jaar actief; van 1884 tot 1897 was Dirk Aart Berkhouwer uit Nieuwerkerk aan den IJssel eigenaar.

Vanaf 1900 voerde Gerrit Korporaal, de volgende eigenaar, ingrijpende wijzigingen door. Zo werd in de voormalige machinekamer, die in 1902 half in de molenberg was gebouwd, een stoomlocomobiel geplaatst. Dit locomobiel was van het fabrikaat G. Buiskool te Beerta.
In het nog bestaande stenen pakhuis ten oosten van de molenaarswoning heeft vroeger een elektrisch aangedreven maalstoel met een koppel 16der stenen gestaan. Deze maalstoel verhuisde later naar de maalderij van Leeuwenburgh te Blaaksedijk en staat thans aan de andere kant van de wereld, bij korenmolen "The Lily" in Stirling Ranges, Australië.

In 1915 ging Pieter Kalis bij zijn schoonvader op de molen werken. Vanaf 1931 werkte  Korporaal samen met graanhandel Leeuwenburgh uit Mijnsheerenland (vandaar ook de verhuizing van het elektrische koppel stenen). In het nabijgelegen pakhuis werd een maalderij ingericht met een door een elektromotor aangedreven koppel stenen. Het is bekend dat het graan bestemd om brood voor de armen te bakken, werd gemalen op molen te Puttershoek. Korporaal overleed tragisch in 1944, nadat hij tussen een paardenwagen en een muur bekneld was geraakt.

Tot 1945 werd met drie koppel stenen gemalen: één blauwe steen voor het malen van tarwe voor de bakkers, een 16der kunststeen voor veevoeder en een breeksteen voor het breken van paardebonen en later maïs. De toenmalige zes bakkers in Puttershoek namen wekelijks twee tot drie baaltjes van 50 kg af en ook de veevoeromzet was vrij groot. Op dat moment was de pelsteen, die deze molen ook gehad heeft, waarschijnlijk al verdwenen.

In 1948 kocht graanhandelaar J.C. Leeuwenburgh de inmiddels in verval geraakte molen en deed deze in 1955 over aan de toenmalige gemeente Puttershoek voor het symbolische bedrag van ƒ 1,-. De gemeente liet de molen meteen daarna restaureren. Zo werd de stenen romp gewit (was lange tijd zwart geteerd geweest). Later is de gehele romp gezandstraald, waardoor de natuurlijke steenkleur terugkeerde.

De molen werd in 1987 opnieuw gerestaureerd en draait sindsdien regelmatig; ook werd er soms veevoer gemalen. Sinds mei 2014 is het koppel stenen echter in gebruik voor tarwe voor menselijke consumptie.

Niet de molen, maar wel de directe omgeving daarvan onderging begin 2015 een grote verandering: het nabijgelegen voormalige stoomgemaal 't Hooft van Benthuizen werd toen gesloopt. Vanaf 1870 vormden gemaal en molen het aanzicht van Puttershoek. Het gemaal was, ontdaan van de machines, al jaren buiten bedrijf en, hoewel de mogelijkheden van behoud wel waren onderzocht, tenslotte opgegeven. Het is bijzonder jammer dat dit stukje oud Puttershoek niet in zijn geheel behouden kon blijven.
Aanvullingen

Deze molen heeft model gestaan voor de bouw van de nieuwe korenmolen "The Lily" in 2003 te Stirling Ranges in West-Australië. Deze molen werd gebouwd in opdracht van Pleun Hitzert, een naar Australië geëmigreerde oud-inwoner van Puttershoek.
Overige foto's
De Lelie, Puttershoek, Foto: Nelly Sonneveld-Riper.
© Foto: Nelly Sonneveld-Riper.
De Lelie, Puttershoek, De gevelsteen. Foto: Rob Pols (11-5-2012).
© De gevelsteen. Foto: Rob Pols (11-5-2012).
De Lelie, Puttershoek, Foto's: Frits Kruishaar (2-6-2012).
© Foto's: Frits Kruishaar (2-6-2012).
De Lelie, Puttershoek, Foto: Abel van Loenen (18-10-2014).
© Foto: Abel van Loenen (18-10-2014).
De Lelie, Puttershoek, Foto: Tony Hop (19-10-2013).
© Foto: Tony Hop (19-10-2013).

Bezoek allemolens.nl voor historische foto’s van deze molen.
Draag zelf bij
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen De Lelie, Puttershoek home vorige pagina