Nederlandse Molendatabase
Oud-Alblas, Zuid-Holland
Database nr. 1078
Inventaris nr. ZH166
Ten-Bruggencatenr. 02566
Naam De Peilmolen
Bouwjaar 1818
Type Grondzeiler
Kenmerken Ronde stenen molen
Functie Poldermolen
Ligging Peilmolenweg 1
2969 BV Oud-Alblas
Rijksdriehoek X: 109700 Y: 430145
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Molenwaard
Kadaster Gemeente Oud-Alblas, sectie E, nr. 318
Monumentennummer 31902
Landsch. waarde Zeer groot
Eigenaar SIMAV sinds 1968
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig
Omwentelingen
2011: 261.982 (vanaf 30-08)
2012: 885.400
2013: 742.069
Bestemming Bemalen van de polder Zuidzijde, thans op vrijwillige basis
Molenaar Fam. Verzijl
Bezoekmogelijkheid Niet te bezichtigen

© Foto: John Scholte (16-8-2013).
Constructie
Romp Ronde stenen molen; conisch getailleerd gemetseld, tot ca. 3 meter gepleisterd en gewit.
Kap Gedekt met riet
Vlucht 26,20 m.
Wiekenvorm Oud-Hollands
Wiekverbeteringen Deze molen heeft nooit een wiekverbetering ondergaan
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Straathof0258binnen20112011aanw.26.28 m.
klik voor meer info Straathof0259buiten20102011aanw.26.48 m.
klik voor meer info Bremer0162buiten19691970201126.20 m.
klik voor meer info Bremer0163binnen19691970201126.20 m.
klik voor meer info Pot2460binnen19201920?197026.23 m.
klik voor meer info Pot1925buiten19021902?197026.23 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info NSBM Fyenoordg.n.18421842?aanw.03.70 m.
Kruiwerk 42 ijzeren rollen; kruirad met hoge bank
Vang Losse Vlaamse blokvang uit vier stukken, vangbalk met haak, vangstok
Inrichting Open ijzeren scheprad buiten de molen, Ø 5,90 m.; breed 0,48 m. Wateras fabr. Wed. A. Sterkman & Zn. nr. 359 (1865).
Woning in de molen.
Overbrengingen Bovenwiel 66 kammen
Bovenschijfloop 36 staven, steek 13,0 cm.
Onderschijfloop 27 staven
Onderwiel 97 kammen, steek 15,0 cm.
Overbrengingsverhouding 1, 96 : 1
Molenmaker Jan van ‘t Hoff, Overschie (1818)
Versiering
Aardige baard, groen geverfd, wit afgebiesd, met het opschrift
ANNO 1819
Verwijzingen
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Voorganger Polder Zuidzijde, Peilmolen (1e), Oud-Alblas
Geschiedenis
De oudste vermelding van een molen op deze plaats dateert van 1527. De molen bemaalde oorspronkelijk tezamen met de Sliklandse molen het polderdeel Zuidzijde. De Sliklandse molen, een zeer grote wipmolen, werd afgebroken in 1927. Tot in de jaren vijftig werd het peilgebied Zuidzijde (630 ha.) door de Peilmolen in combinatie met een motorgemaal bemalen.

Tot 1861 fungeerde de molen als baak- of peilmolen voor het waterschap de Nederwaard. In 1861 werd die functie overgenomen door de Noordelijke Kooiwijkse Molen.

Tussen Kerstmis en Nieuwjaar 1817 brandde de oude Peilmolen door onbekende oorzaak af. Besloten werd in plaats van een wipmolen een ronde stenen grondzeiler te laten bouwen. De bouw werd in maart 1818 aangenomen door Jan van ‘t Hoff uit Overschie voor ƒ 8.200,-. Er werd bepaald dat de bovenas, de wateras en de beide roeden buiten het bestek bleven omdat de leverantie van deze onderdelen al was aangenomen door houthandelaar Fop Smit voor ƒ 1.100,-. Als opzichter voor het metselwerk trad Willem Breedveld op voor twee gulden per dag. Hij was vijftig dagen als opzichter bij de bouw van de romp betrokken. Kennelijk ging niet alles van een leien dakje, want molenmaker Van ‘t Hoff ontving nog ƒ 450,- ‘wegens eenig werk aan dezelve molen buiten het bestek, alsmede het repareeren van de steenen bak’. Kennelijk was de wielbak beschadigd of lek, een ongemak dat gezien de vele en vaak hoge rekeningen hiervoor in de verschillende polderarchieven nogal eens voorkwam. Uiteindelijk beliepen de bouwkosten ƒ 10.316,35.

In 1961 werd door de polder een beperkt restauratieplan opgesteld. Dit werd niet meer uitgevoerd: op 16 februari 1968 werd de SIMAV voor het symbolische bedrag van ƒ 1,- eigenaresse, met de verplichting de molen te restaureren.
Het herstel werd kort daarop ter hand genomen: wiekenkruis, voeghouten, bladen van het scheprad, rietbedekking op de kap en de staart werden vernieuwd. De restauratie werd uitgevoerd door de firma J. de Gelder uit Oegstgeest. Het interieur werd gedaan door het plaatselijke aannemingsbedrijf Nijhof. Uiteindelijk kon de molen in de zomer van 1971 officieel in gebruik worden gesteld.

In de zomer van 1989 werd de buitenste steenlaag van de romp grotendeels verwijderd en vervangen door nieuw metselwerk. Dit in een poging het al jaren slepende probleem van doorslaande muren te verhelpen.
In september 2005 werd de molen stilgezet vanwege een zeer slechte lange spruit. In maart 2006 was dit probleem verholpen en op 25 maart kon de molen voor het eerst in een half jaar weer meedoen.

Helaas moest, onder meer vanwege diverse mankementen aan het gevlucht, de molen in september 2007 wéér worden stilgezet.
In mei 2010 is de buitenroede kaalgezet en begonnen met een ingrijpende restauratie. Niet alleen moesten beide roeden worden vervangen; ook het kruiwerk (rolvloer en rollenwagens) werd vrijwel geheel vernieuwd. Verder zijn diverse balken voorzien van nieuwe koppen van kunsthars. De geklonken ijzeren windpeluw, die door roestvorming sterk was aangetast, is vervangen door een geheel nieuw geklonken exemplaar.

Op 23 maart 2011 werden de oude roeden gestreken en de nieuwe direct daarna gestoken. In september werd de molen opgeleverd. Sinds 5 september 2011 was er weer sprake van een volledig maalvaardige molen.

Toch was het verhaal qua tegenvallers hiermee nog niet klaar: in het voorjaar van 2012 bleek het onderwiel in te slechte staat om nog te kunnen functioneren. In oktober 2013 werd dit wiel grondig hersteld zodat er thans weer volop kan worden gemalen.
Aanvullingen
Over de naam:
Deze molen was tot 1861 baak- of peilmolen van de Nederwaard. Waarschijnlijk heeft de molen deze aanduiding ook in latere jaren behouden om hem te onderscheiden van de Sliklandse molen, die deze polder eveneens bemaalde.
Overige foto's

© Foto: Abel van Loenen (19-4-2014).

© Foto: Joop Vendrig (2002).

© Foto: Toby de Kok (20-1-2007).

© Foto: Jan van der Molen (16-5-2004).

© Foto: John Scholte (16-8-2013).

© Een samenvoeging van drie foto's.
Foto: Jan Landman (11-12-2013).

© Foto genomen vanaf de Elzenweg.
Foto: Jan Landman (3-11-2013).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: zondag 9 november 2014 | Geschiedenis

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen De Peilmolen, Oud-Alblas home vorige pagina