Nederlandse Molendatabase  
Maassluis, Zuid-Holland
Database nr. 1055
Inventaris nr. ZH115
Naam De Wippersmolen
Bouwjaar 1726
Type Grondzeiler
Kenmerken Ronde stenen molen
Functie Poldermolen
Ligging Wipperskade
3141 SW Maassluis
Rijksdriehoek X: 77852 Y: 437966
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Maassluis
Kadaster Gemeente Maassluis, sectie D, nr. 7068
Monumentennummer 26626
Landsch. waarde Gering; staat behoorlijk ingebouwd en -gegroeid en ligt dichtbij een (overigens laag) viadukt, waardoor de molen nogal ‘ingesloten’ staat.
Op NW gaat het wiekenkruis op luttele centimeters over de wat hoge voorwaterloop.
Eigenaar Hoogheemraadschap van Delfland sinds 26-10-1990; daarvoor de gemeente Maassluis sinds 1972, daarvoor de Sluispolder
Bedrijfsvaardigheid Draaivaardig
Omwentelingen 2009: 101.461
2010: 60.985
2011: 62.515
2012: 67.782
2013: 92.269
Bestemming Vh. bemalen van de Sluispolder, thans buiten bedrijf.
Huisvesting van een elektrisch gemaal
Molenaar Tim Dreessen / Rob Pols
Telefoon 06-18123889 / 06-20192153
Bezoekmogelijkheid Als de molen draait en op afspraak

© Foto: Rob Pols (10-12-2011).   
Constructie
Romp Ronde stenen molen
Kap Gedekt met riet
Vlucht 19,25 / 19,45 m.
Wiekenvorm Oud-Hollands
Wiekverbeteringen Deze molen heeft nooit een wiekverbetering ondergaan.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Derckx0125binnen19741974aanw.19.25 m.
klik voor meer info Derckx0126buiten19741974aanw.19.45 m.
klik voor meer info Pot2627buiten19281956197419.50 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info De Prins van Oranje10071876?aanw.04.32 m.
Kruiwerk 36 houten rollen; kruihaspel
Vang Losse Vlaamse blokvang uit vier stukken; vangbalk met haak; vangstok; kneppel
Inrichting Gaandewerk grotendeels uitgebroken; alleen het bovenwiel is nog aanwezig.
Overbrengingen Bovenwiel 39 kammen, steek 16,0 cm.
Rest binnenwerk niet meer aanwezig.
Molenmaker Leendert van den Bosch, Schipluiden (metselwerk); Cornelis Keijzer (molenmakerswerk)(1726).
Versiering
Gevelsteen met opschrift:
Den Eersten Steen
Is Geleyt By
Dirck Pieterse Koster
Op Den 20 Mey 1726
Oud 8 Jaar En 35 Dagen


Eenvoudige baard, donkergroen geverfd, wit afgebiesd, zonder opschrift

In het bovenwiel is het jaartal '1788' ingehakt

Op een der ribben van de bovenas is opgegoten:
MOLENMr. DOELMAN 1876
Verwijzingen
Eigen website De Wippersmolen
Ten-Bruggencatenr. 01534
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Voorganger Sluispolder, Wippersmolen voorganger, Maassluis
Geschiedenis
De Wippersmolen is gebouwd in 1726 om de Sluispolder te bemalen en verving een wipmolen. De molen bemaalde een polder van iets meer dan 88 hectare. De molen vertoont (in ieder geval uitwendig) opvallende gelijkenissen met de (in 1963 gesloopte) molen van de Zijdepolder te Leidschendam. Wellicht zijn beide molens door dezelfde molenmaker en/of vanaf hetzelfde bestek gebouwd.

In de vloer van de kapzolder zijn de kokerbalken verwerkt van de wipmolen, de voorganger van de huidige molen; ook vrijwel alle andere vloerbalken zijn 'gebruikt'. De molen heeft vroeger mogelijk een vangtrommel gehad (niet ongebruikelijk in het Westland). Op oude tekeningen is de molen zonder vangstok te zien.
De "molenmeesters" van de Sluispolder traden streng op: zo blijkt uit een brief van 25 september 1829 dat de molenaar werd ontslagen "wegens het niet behoorlijk waarnemen van zijn post". De molenaar moest "binnen den tijd van veertien dagen om een ander heenen komen zien". Dit ontslag werd later ingetrokken vooral met oog op het grote gezin van de molenaar (die sprak van "negen broodelooze kinderen").
Tot 1898 woonden de molenaar en zijn gezin in de molen; in dit jaar werd het huisje naast de molen gebouwd (dat in 1908 vergroot werd).

In 1862 maakte de bekende kunstschilder J.B. Jongkind, die enige tijd in Maassluis heeft gewoond, een schilderij van de molen en zijn omgeving.

Opmerkelijk is, dat het molenerf rond 1904 particulier eigendom was; de polder had hierop het recht van opstal. De molen maalde in die tijd nog met houten roeden.
Vanouds was een kring van 375 m. rond de molen beschermd tegen bebouwing en begroeiing, in 1905 echter kreeg de Westlandsche Stoomtramwegmaatschappij van Gedeputeerde Staten toestemming om in de nabijheid van de molen een stoomtrambaan te mogen aanleggen. Het polderbestuur had hier belangrijke voorwaarden aan verbonden om de (broodnodige) vrije windvang te garanderen.

De molen had tot 1906 met een open houten scheprad met een middellijn van 5.42 m. en een breedte van 0.32 m. In dat jaar werd dit scheprad vervangen door een gesloten ijzeren scheprad. Hier heeft de molen nog tot 1926 mee gemalen, in dat jaar werd het binnenwerk uitgebroken en een dieselmotor voor de bemaling in de molen geplaatst. Op de plaats waar de schepradkast heeft gezeten heeft de stenen romp nog steeds een 'plattezij'.
In deze periode had de molen bredere hekken en windborden en een opvallend diepe zeeg voor een poldermolen. Nog steeds er diepe sporen van de (verdwenen) bovenbonkelaar in het bovenwiel zichtbaar. De Wippersmolen was dus een behoorlijk krachtig molentje.

Na tien jaar stilstand is in 1936 één der roeden van de molen tijdens een zomerstorm gebroken. Vermoedelijk was dit nog steeds een houten roede (in 1904 was de molen immers nog voorzien van houten roeden).
In 1938 wilde de polder de molen verder onttakelen, maar er werd onder leiding van ‘meester Blom’, destijds bekend schoolmeester in Maassluis, een comité opgericht om de molen te behouden. Onder andere de burgemeesters van Maassluis en Maasland namen zitting in het comité. Het lukte om voldoende geld voor restauratie bijeen te brengen, waarna de molen uitwendig gerestaureerd werd en zo als (stilstaand) monument behouden kon worden.
Rond 1940 werd direct ten noorden de verhoogde verkeersbrug aangelegd, een eerste ingrijpende aantasting van de omgeving van de molen.

In 1951 brak wederom een roe; herstel vond in 1956 plaats met gebruikmaking van een ijzeren roe, afkomstig van de in 1955 gesloopte korenmolen van Hekelingen.
Mettertijd raakte de molen toch weer in verval. In 1972 werd de molen eigendom van de gemeente Maassluis die hem in 1974 liet restaureren. Onder meer een groot deel van de kap alsmede het staartwerk en beide roeden werden vernieuwd. Ook het voegwerk van de romp werd in deze periode grondig aangepakt. De molen bleef evenwel verstoken van een binnenwerk en scheprad.

Na deze restauratie draaide de molen weer af en toe. Helaas verslechterde de windvang van de molen in de loop der jaren aanmerkelijk. De omgeving van de molen, in de loop der jaren al behoorlijk aangetast door hoogbouw en het verhoogde verkeersviaduct, ging verder achteruit door de aanleg van het Wipperspark met onder andere hoge populieren en andere hoog opgaande begroeiing dicht bij de molen. Hierdoor werd het steeds moeilijker de molen goed te laten draaien.

In 1990 verkocht de gemeente de molen aan het Hoogheemraadschap van Delfland. Medio jaren ‘90 volgde een restauratie. Hierbij werden onder andere de roeden opnieuw opgehekt en het staartwerk deels vernieuwd. Het molenaarshuisje uit 1898 werd ook opgeknapt en als verblijfplaats voor de vrijwillig molenaar geschikt gemaakt. Na deze restauratie draaide de molen vanaf 1997 geregeld met als vrijwillig molenaar Rob van Zijll, molenaar op de Groeneveldse molen te Schipluiden. Hij werd oktober 2001 opgevolgd door de huidige vrijwillige molenaar.
Begin 2002 werd een deel van de rollenwagen en van de vloeren vernieuwd. In 2003 werd het nodige onderhoudswerk verricht, waarbij onder andere de roeden zijn doorgehaald en de molen geheel werd geschilderd.

Eind juni 2004 wordt de molen inwendig uitgehakt en van vier verschillende soorten nieuwe pleisterlaag voorzien, ontwikkeld door de TU Delft, met als doel te kunnen evalueren welke soort het beste de vochtdoorslag tegengaat. De molen functioneert zo dus als 'proefkonijn'! In mei 2005 werd de penbalk vernieuwd en ook de stapeling iets verhoogd, zodat het wiekenkruis - zij het krap - nu wèl over de verhoogde waterloop op NW kan draaien.

De laatste jaren is de omgeving van de molen nogal 'op en neer' gegaan: er is het nodige gekapt en gesnoeid, maar de windvang is begin 2006 verslechterd door de forse verhoging en verbreding van een schoolgebouw op slechts 100 meter ten WZW van de molen. Zowel Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland, de gemeente Maassluis alsook de voorzieningenrechter te Rotterdam achtten een bouwhoogte van 12 meter aanvaarbaar o.a. omdat het bestaande schoolgebouw alleen in de lengterichting naar de molen toe uitgebreid zou worden. Dit is feitelijk onjuist, het schoolgebouw is ook in de breedterichting uitgebreid en levert daardoor veel windbelemmering op.

Begin 2006 is het nodige verbeterd aan het kruiwerk, waardoor de molen thans aanmerkelijk beter te kruien is. Voorheen was het niet mogelijk de overring te smeren omdat neuten in de keerkuip ontbreken. Dit is opgelost door een smeersleuf in de overring aan te brengen. Verder zijn de rollenwagens vervangen door nieuwe, waarvan de diameter iets is verkleind.
Eveneens in 2006 is de molen in de steigers gezet vanwege uitgebreid herstel aan het voegwerk. dit is gedaan met kalktras en binnen is de muur van een stuclaag voorzien. Doel was de molen 'droger' te maken. Verder is de molen opnieuw geheel geschilderd. Eind juni 2006 was de molen weer draaivaardig.

In het najaar van 2010 is er onderhoud gepleegd aan kap en staartwerk. Zo werd er het nodige aan het voorkeuvelens vernieuwd, werd de onderstopping onder de as en de keer-en weerstijl vervangen en werden de korte schoren 'aangescherfd'. Verder werd schilderwerk uitgevoerd.
In het late najaar van 2013 is onder meer de voering rond het bovenwiel vernieuwd.
Aanvullingen
Over de naam:
De naam "Wippersmolen" is waarschijnlijk gewoon een verbastering van 'wipmolen'. De voorganger werd ook al zo genoemd, want de naam staat al op kaarten, ouder dan 1726.
De aanduiding 'Sluispoldermolen' (naar de polder die de molen kon bemalen) is ook in gebruik geweest.
Overige wetenswaardigheden:
Tot 1941 stond de molen op grondgebied van Maasland, net als de in 1922 verbrande De Arend aan de Noorddijk. Maassluis was destijds een klein stadje met vrijwel geen buitengebied. De Wippersmolen stond en staat echter een stuk dichter bij de kern van Maassluis dan die van Maasland.
Literatuurverwijzingen:
o.a. S. Blom "Historia", 1938

© Foto: Rob Pols (6-5-2013).

© Foto: Rob Pols (14-12-2011).

© Foto: Rob Pols (5-11-2011).

© De zogenaamde plattezij in de romp.
Foto: Rob Pols (9-4-2011).

© Foto: Rob Pols (29-12-2012).

© De molen draaiend met twee volle en twee halve zeilen op het noordoosten.
Foto: Rob Pols (19-1-2013).

© De Wippersmolen vlak na de restauratie in 1938. Links op de achtergrond is de malende De Hoop aan de Zuiddijk zichtbaar.
Foto: niet bekend (verzameling Rob Pols).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: zaterdag 4 januari 2014 | Aanvullingen

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen De Wippersmolen, Maassluis home vorige pagina