Nederlandse Molendatabase  
Leidschendam, Zuid-Holland
Database nr. 1043
Inventaris nr. ZH079
Naam Nieuwe Driemanspolder (ondermolen)
Bouwjaar 1903
Type Grondzeiler
Kenmerken Achtkante Molen
Functie Poldermolen
Ligging Stompwijkseweg 28
2266 GE Leidschendam
Rijksdriehoek X: 88817 Y: 454774
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Leidschendam-Voorburg
Kadaster Gemeente Stompwijk, sectie D, nr. 1291
Monumentennummer 25726
Landsch. waarde Zeer groot
Eigenaar Provincie Zuid Holland sinds 1958; daarvoor de Driemanspolder
Bedrijfsvaardigheid Tijdelijk niet maalvaardig (zie 'Geschiedenis')
Bestemming Bemalen van de Nieuwe Driemanspolder (1e trap), thans op vrijwillige basis; woning
Molenaar Leen Vellekoop
Telefoon 070-3276120
Bezoekmogelijkheid Op afspraak

Foto: Charles Stokman (25-7-2012).   
Constructie
Romp Grenen achtkant, gedekt met riet, op gemetselde voet van ca. 1 m. hoog
Kap Gedekt met riet
Vlucht 28,40 m.
Wiekenvorm Systeem Fauel met steekborden op beide roeden
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Bremer0171binnen19691969aanw.28.40 m.
klik voor meer info Bremer0172buiten19691969aanw.28.40 m.
klik voor meer info Pot1942buiten19031903196928.30 m.
klik voor meer info Pot1943binnen19031903196928.30 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info De Prins van Oranje048118671903aanw.04.30 m.
Kruiwerk 48 ijzeren rollen; kruirad met lage bank
Vang Losse Vlaamse blokvang uit vier stukken; vangbalk met haak; vangstok; kneppel
Inrichting Gesloten centrifugaalpomp onderin de molen; woning in de molen
Overbrengingen Bovenwiel 68 kammen
Bovenschijfloop 40 staven
Riemschijf spilwiel Ø 3,00 m.
Poelie pompas Ø 0,6 m.

Bouwbestek 1902:
Bovenwiel 68 kammen
Bovenschijf 40 staven
Onderschijf 24 staven
Onderwiel 96 kammen
Overbrengingsverhouding 2,35 : 1
Molenmaker Hendrik Paul, Zevenhuizen (ontwerp en bestek, 1903)
Jan Dekker, Hazerswoude (uitvoering, 1903)
Versiering
Fraai uitgevoerde baard met o.m. het opschrift:
ANNO 1903
Verwijzingen
Ten-Bruggencatenr. 00967
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Voorganger Driemanspolder, noordelijke ondermolen, Leidschendam
Geschiedenis
De molen maakt deel uit als ondermolen van de molendriegang van de Nieuwe Driemanspolder (ca. 975 ha, opvoerhoogte eerste bemalingstrap 2,55 m.). De Nieuwe Driemanspolder ontstond op 1 januari 1976 als uitvloeisel van het inrichten van een waterbeheersplan voor de Driemanspolder en de Nieuwe Polder. De polder werd op 1 januari 1979 bestuurlijk opgenomen in het waterschap De Ommedijck.

Op 11 juli 1902 brandde de ondermolen door blikseminslag af. Op 14 november 1902 werd de herbouw gegund aan Jan Dekker, molenmaker te Hazerswoude. Deze bouwde een vrijwel nieuwe molen, omdat een sloopmolen van vergelijkbare grootte niet voorhanden was. Van de voorganger werden alleen de bovenas en wateras met sintelstukken opnieuw gebruikt. Op 2 juli 1903, bijna een jaar na het afbranden van zijn voorganger, maalde de nieuwe molen voor het eerst. 
  
Zowel het boven- als het ondergangwerk en het scheprad werden uitgevoerd in gietijzer (met houten kammen). Deze werden geleverd door de 'Pletterij' (vh. de Haagse ijzergieterij Enthoven). Het scheprad werd uitgevoerd volgens het systeem-Paul (naar de waterschapsdeskundige Hendrik Paul, die de molen ontwierp). Het werd, met 6,90 meter, een zeer groot scheprad, dat relatief langzaam draaide.
In 1928 werd het bovenwiel door molenmakerij Ottevanger deels in hout gewijzigd, omdat er teveel problemen waren, met kambreuk als gevolg. Aan te nemen is, dat de gietijzeren kruisarmen niet voldoende soepelheid hadden.
Als eerste van deze driegang kreeg deze molen Dekkerwieken: op 14 december 1934 werd met het verdekkeren begonnen. Molenmaker Dekker liet de werkzaamheden tegen een vriendenprijs uitvoeren, met de bedoeling later ook de twee andere molens van deze polder (tegen normaal tarief!) van dit systeem te kunnen voorzien.

In 1944 kreeg de molen een centrifugaalpomp. Al in 1934 was door het polderbestuur hierover nagedacht. Deze pomp verving het scheprad uit 1903 dat, door inklinking van de grond en (daardoor) daling van het polderpeil, steeds minder tasting kreeg. Het was in zoverre een proef, dat scheprad en wateras een jaar in bewaring zouden blijven, voor het geval de pomp niet zou voldoen. Op 5 december 1945 komt de mededeling, dat de pomp voldoet en de losse onderdelen kunnen worden verkocht.
Toch lijkt de pomp in de praktijk niet te hebben voldaan: de ondermolen had te weinig capaciteit en dus was de balans uit de bemaling. Dit was de voornaamste reden dat de molengroep op 1 januari 1952 buiten bedrijf kwam. De molengang, waarvan tijdens de Tweede Wereldoorlog bijzonder veel was gevergd, verkeerde op dat moment ook duidelijk in minder goede staat en was aan een heel grote herstelbeurt toe.

De periode van stilstand en verval duurde niet al te lang: in 1958 kocht de Provincie Zuid-Holland de molens aan en liet deze vervolgens restaureren. De Dekkerwieken maakten plaats voor fokken.
De molens kwamen evenwel niet meer in bedrijf maar werden, als reservebemaling, steeds goed onderhouden. Pas na 1980 werd er weer met enige regelmaat door de hele groep tegelijk gemalen.
In 2006 is een nieuwe pomp van andere constructie aangebracht, zodat er nu weer sprake is van een echt maalvaardige molen.

In het voorjaar van 2012 werd de kap geheel opnieuw met riet gedekt. Na 12 mei werd begonnen met het vervangen van het riet op de romp. Eind juli was de werk geklaard en kon er weer worden gedraaid. Evenwel werd kort daarna gestart met onderzoek naar de staat van de voorwaterloop. Deze werd daartoe afgedamd. Vastgesteld werd dat er een flink gat in ŽŽn van de waterloopmuren was en dat dat de oorzaak moet zijn van de achterloopsheid, waarmee deze molen (en daarmee de gehele driegang) al jarenlang te kampen heeft. 

Molenaars van deze molen:
Arie de Groot (1903 - 1931)
Pieter Hertog (1931 - 1952).
Aanvullingen
Over de naam:
Deze molen wordt nooit anders aangeduid dan 'de ondermolen (van de Driemanspolder)'. Een nummeraanduiding werkt hier ook niet, omdat deze molen vanwege zijn ligging vanaf de Stompwijkseweg dan als 'Nr. 3' bekend zou staan terwijl hij technisch gesproken 'Nr. 1' is.
Uniek aan deze molen:
Dit is de laatste in Zuid-Holland voor een economisch doel grotendeels nieuw gebouwde molen.

Bijzonder is het ijzeren bovenwiel met de houten kruisarmen en kammen.

© Foto's: Ton Koorevaar (1-6-2009).

© Foto: Piet Glasbergen (24-3-2013).

© De voorwaterloop nadat deze is drooggelegd. De houten beschoeiing dateert vermoedelijk nog uit de 17de eeuw.
Foto: Leo Middelkoop (9-9-2012).

© De molens van de driegang nog met het wieksysteem Dekker.
Foto n.n., datum onbekend (coll. Rob Pols).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: donderdag 23 januari 2014 | Foto

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Nieuwe Driemanspolder (ondermolen), Leidschendam home vorige pagina