Nederlandse Molendatabase
Leidschendam, Zuid-Holland

De Salamander

1040

De Salamander

1777 / 1989
Stellingmolen
Achtkante Molen
Zaagmolen
De Wiek 19
2265 VK Leidschendam
X: 87472 Y: 455421
N 52.082935 O 4.402017
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Leidschendam-Voorburg
Gemeente Veur, sectie B, nr. 8405
Stichting De Salamander
Maalvaardig
Het zagen van hout, thans op vrijwillige basis
Hans Brok / Ton van Holsteijn en anderen
070-3204168
Woensdag 14.00 - 16.00 uur,
zaterdag 14.00 - 16.00 uur
en op afspraak
De molen is rolstoeltoegankelijk.
Niet onbelangrijk, maar wordt vooral uit W en NW sterk beperkt door allerhande nieuwbouw.
ZH076
12549
332375

De Salamander

Constructie

Constructie

Grenen achtkant, gedekt met riet, op vierkante onderbouw met aangebouwde schuren
Gedekt met riet
21,30 / 21,45 m.
Binnenroede systeem Fauël met steekborden; buitenroede Oud-Hollands
Vóór de overplaatsing was de molen sinds heel lang 'half-verdekkerd' (Oud-Hollands aan de voorzijde, stroomlijn aan de achterzijde). Door het verval was dit systeem vrijwel verdwenen.
Na de overplaatsing kreeg de molen op de binnenroede het systeem Fauël (fokwieken); de buitenroede werd Oud-Hollands opgehekt.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Pos. bouw Jaar Steek Positie Verdw. Lengte
klik voor meer info Derckx 0644 buiten 1990 1990 buiten aanw. 21.45
klik voor meer info Derckx 0645 binnen 1990 1990 binnen aanw. 21.30
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Enthoven & Co, L.I. 0327 1862 1862? aanw. 05.18
49 iepenhouten rollen; kruilier
Vlaamse vang, vangbalk met haak; vangstok; kneppel; pal
Twee metalen zaagramen, zowel op wind- als motorkracht; winderij
Bovenwiel 58 kammen
Bovenschijfloop 37 staven
Spilwiel 51 kammen
Krukwiel (op transmissie-as) 37 staven
Ø Riemwiel (transmissie-as) 2,6 m.
Ø Riemwiel (krukas) 2,2 m.
?? (1777)
Fa. Verbij, Hoogmade (1989)

De Salamander

Versiering

Aan beide kopkanten van de zaagloods is met grote letters de naam van de molen geschilderd.
De glasroeden van de ramen in de onderbouw zijn over het algemeen zeer fraai afgewerkt.

De Salamander

Verwijzingen

De Salamander

Geschiedenis

Geschiedenis

Deze molen heeft een voorganger gehad, die gebouwd was in 1643. In 1773/1774 is deze molen, tezamen met buurmolen De Hoop, grotendeels door brand verwoest. Beide molens werden in 1777 herbouwd in opdracht van de eigenaar, Arnoldus Theodorus Zodaar.
In 1781 kocht Jan Breur uit Delft de "houtcoperij". Jan Anthony Prijn, schoonzoon van Zodaar, had zich enkele jaren vóór 1781 in de zaak ingekocht.

De Hoop, die iets noordelijker stond, was geheel identiek aan De Salamander. Deze verbrandde op 25 juli 1894 tijdens een hevige onweersbui en werd niet meer herbouwd. Beide molens behoorden tot het zelfde bedrijf, Windlust genaamd.
Tot nu toe werd steeds aangenomen dat De Salamander in 1792 was gebouwd; dit blijkt dus niet juist.

Diverse houthandelaren waren de afgelopen eeuwen eigenaar van De Salamander. Eén van hen was zelfs burgemeester van het dorp, toen nog Veur geheten (de naam 'Leidschendam' werd pas bedacht in 1938).

Eind 19e eeuw werd de molen gemoderniseerd en voorzien van een vier zaagramen. Om ook bij windstilte te kunnen zagen, werd een stoommachine geplaatst; deze werd omstreeks 1940-42 vervangen door een grotere.
De molen was aan het begin van de 20ste eeuw al in verval geraakt, deels onttakeld maar werd later in opdracht van de nieuwe eigenaar, Fijnhouthandel en Zagerij J. Koerts N.V., geheel geschikt gemaakt om ook op windkracht te zagen.
De stoommachine bleef evenwel het meeste werk doen; pas als de molen harder kon draaien dan de machine, werd gebruik gemaakt van de windkracht. In de praktijk draaide de molen (met het volle zeil) pas bij windkracht 6!

In 1953 werd De Salamander, toen al in matige staat, stilgezet. Daarna sloeg het verval snel toe. In 1974 werd, nadat er al diverse pogingen tot behoud waren gedaan, een sloopvergunning verleend. Tot afbraak kwam het evenwel niet: geëist was namelijk, dat die sloop, om zoveel mogelijk van de molen te redden, door een erkende molenmaker moest worden verricht, en dat was duur. Vermoedelijk heeft die bepaling de molen van de ondergang gered.

Ondanks de aanwijzing als beschermd monument in 1971, was de molen begin jaren 1980 niet meer dan een bouwval. Het riet op romp en kap was toen vrijwel verdwenen.

In 1985 volgde de ommekeer. De oprichting van de Stichting Opbouw Salamander (S.O.S.), zorgde ervoor dat de restanten van de molen bewaard bleven en herbouw in de toekomst mogelijk was. Dankzij de financiële bijdragen van overheden, bedrijven en particulieren, kreeg De Salamander een tweede leven. De molen zelf werd ondertussen gedemonteerd en opgeslagen.

In 1989 volgde herbouw op een nieuw stuk grond in het oude balkengat. Ten opzichte van zijn oude plaats is de molen niet alleen een stuk verhuisd maar ook ongeveer een kwartslag gedraaid. Voor de restauratie is o.a. gebruik gemaakt van het originele achtkant. In 1990 was de molen uitwendig compleet, maar de herbouw van het zaaggedeelte en de winderij (voor het verplaatsen van de stammen) duurde nog enkele jaren: op 25 oktober 1995 kon voor het eerst in vele jaren weer met windkracht worden gezaagd.

Op de molen wordt momenteel hout gezaagd voor parketvloeren, meubels, scheepsrestauratie en koets- en wagenbouw. Bij windstilte kan m.b.v. een elektromotor worden gezaagd.

Eén onderdeel overleefde het ruim 30 jaar durende intense verval en is nog steeds onmiskenbaar aanwezig: de teakhouten windpeluw, vermoedelijk lang geleden door de fa. Koerts uit eigen voorraad gehaald en gezaagd.

De Salamander

Aanvullingen

Aanvullingen


In oktober 2014 heeft de molen de BankGiroloterij Molenprijs gewonnen; het geld zal worden bestemd voor de bouw van een bezoekerscentrum annex molenaarsonderkomen. Met dit nieuwe educatieve centrum naast de molen kan men bezoekers ontvangen. Bovendien hebben molenaar en molengidsen dan de ruimte om iedereen het molenaarsvak en de werking van de molen goed uit te leggen.

H. Brouwer Schut en L. van Ewijk: De wind in de zeilen - De bewogen geschiedenis van houtzaagmolen De Salamander. Leidschendam 2006.

De Salamander

Overige foto's
De Salamander, Leidschendam, 1e foto: Matthieu Hoogduin (5-4-2014), 2e foto: Charles Stokman (5-5-2012), 3e en 4e foto: Ton Koorevaar (1-6-2009)
© 1e foto: Matthieu Hoogduin (5-4-2014), 2e foto: Charles Stokman (5-5-2012), 3e en 4e foto: Ton Koorevaar (1-6-2009)
De Salamander, Leidschendam, Foto: Matthieu Hoogduin (5-4-2014).
© Foto: Matthieu Hoogduin (5-4-2014).
De Salamander, Leidschendam, Foto: Boukje van Leijen (20-6-2015)
© Foto: Boukje van Leijen (20-6-2015)
De Salamander, Leidschendam, Foto's: Matthieu Hoogduin (5-4-2014).
© Foto's: Matthieu Hoogduin (5-4-2014).
De Salamander, Leidschendam, Bovenste foto: aandrijving van de zaagramen, middelste foto: de krukas, onderste foto: het krabbelwerk.  Foto's: Matthieu Hoogduin (5-4-2014).
© Bovenste foto: aandrijving van de zaagramen, middelste foto: de krukas, onderste foto: het krabbelwerk.
Foto's: Matthieu Hoogduin (5-4-2014).

Bezoek allemolens.nl voor historische foto’s van deze molen.
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: zondag 23 augustus 2015 | Foto Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen De Salamander, Leidschendam home vorige pagina