Nederlandse Molendatabase  
Leidschendam, Zuid-Holland
Database nr. 1040
Inventaris nr. ZH076
Naam De Salamander
Bouwjaar 1777 / 1989
Type Stellingmolen
Kenmerken Achtkante Molen
Functie Zaagmolen
Ligging De Wiek 19
2265 VK Leidschendam
Rijksdriehoek X: 87472 Y: 455421
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Leidschendam-Voorburg
Kadaster Gemeente Veur, sectie B, nr. 8405
Monumentennummer 332375
Landsch. waarde Niet onbelangrijk, maar wordt vooral uit west en noordwest sterk beperkt door allerhande nieuwbouw
Eigenaar Stichting De Salamander
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig
Bestemming Het zagen van hout, thans op vrijwillige basis
Molenaar Hans Brok / Ton van Holsteijn en anderen
Telefoon 070-3276212
Bezoekmogelijkheid Woensdag 14.00 - 16.00 uur,
zaterdag 10.00 - 16.00 uur
en op afspraak

© Foto: Matthieu Hoogduin (5-4-2014).   
Constructie
Romp Grenen achtkant, gedekt met riet, op vierkante onderbouw met aangebouwde schuren
Kap Gedekt met riet
Vlucht 21,30 / 21,45 m.
Wiekenvorm Binnenroede systeem-Fauël met steekborden; buitenroede Oud-Hollands
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Derckx0644buiten19901990aanw.21.45 m.
klik voor meer info Derckx0645binnen19901990aanw.21.30 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Enthoven & Co, L.I.032718621862?aanw.05.18 m.
Kruiwerk 49 iepenhouten rollen; kruilier
Vang Vlaamse vang, vangbalk met haak; vangstok; kneppel; pal
Inrichting Twee metalen zaagramen, zowel op wind- als motorkracht; winderij
Overbrengingen Bovenwiel 58 kammen
Bovenschijfloop 37 staven
Spilwiel 51 kammen
Krukwiel(transmissie-as) 37 staven
Ø Riemwiel (transmissie-as) 2,6 m.
Ø Riemwiel (krukas) 2,2 m.
Molenmaker ?? (1792)
Fa. Verbij, Hoogmade (1989)
Versiering
Aan beide kopkanten van de zaagloods is met grote letters de naam van de molen geschilderd.
De glasroeden van de ramen in de onderbouw zijn over het algemeen zeer fraai afgewerkt.
Verwijzingen
Ten-Bruggencatenr. 12549
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Voorganger De Salamander, Leidschendam
Geschiedenis
Deze molen heeft een voorganger gehad, die gebouwd was in 1643. In 1773/1774 is deze molen, tezamen met buurmolen De Hoop, grotendeels door brand verwoest. Beide molens werden in 1777 herbouwd in opdracht van de eigenaar, Arnoldus Theodorus Zodaar.
In 1781 kocht Jan Breur uit Delft de "houtcoperij". Jan Anthony Prijn, schoonzoon van Zodaar, had zich enkele jaren vóór 1781 in de zaak ingekocht.

De Hoop, die iets noordelijker stond, was geheel identiek aan De Salamander. Deze verbrandde op 25 juli 1894 tijdens een hevige onweersbui en werd niet meer herbouwd. Beide molens behoorden tot het zelfde bedrijf, Windlust genaamd.
Tot nu toe werd steeds aangenomen dat De Salamander in 1792 was gebouwd; dit blijkt dus niet juist.

Diverse houthandelaren waren de afgelopen eeuwen eigenaar van De Salamander. Eén van hen was zelfs burgemeester van het dorp, toen nog Veur geheten (de naam 'Leidschendam' werd pas gegeven in 1938).

Eind 19e eeuw werd de molen gemoderniseerd en voorzien van een vier zaagramen. Om ook bij windstilte te kunnen zagen, werd een stoommachine geplaatst; deze werd omstreeks 1940-42 vervangen door een grotere.
De molen was aan het begin van de 20ste eeuw al in verval geraakt, deels onttakeld maar werd later in opdracht van de nieuwe eigenaar, Fijnhouthandel en Zagerij J. Koerts N.V., geheel geschikt gemaakt om ook op windkracht te zagen.
De stoommachine bleef evenwel het meeste werk doen; pas als de molen harder kon draaien dan de machine, werd gebruik gemaakt van de windkracht. In de praktijk draaide de molen (met het volle zeil) pas bij windkracht 6!

In 1953 werd De Salamander, toen al in matige staat, stilgezet. Daarna sloeg het verval snel toe. Na ruim 20 jaar, waarin diverse pogingen tot behoud waren gedaan, werd in 1974 een sloopvergunning verleend. Tot afbraak kwam het evenwel niet: geëist was namelijk, dat die sloop, om zoveel mogelijk van de molen te redden, door een erkende molenmaker moest worden verricht, en dat was duur. Vermoedelijk heeft die bepaling de molen van de ondergang gered.

Ondanks de aanwijzing als beschermd monument in 1971, was de molen begin jaren 1980 niet meer dan een bouwval. Het riet op romp en kap was toen vrijwel verdwenen.

In 1985 volgde de ommekeer. De oprichting van de Stichting Opbouw Salamander (S.O.S.), zorgde ervoor dat de restanten van de molen bewaard bleven en herbouw in de toekomst mogelijk was. Dankzij de financiële bijdragen van overheden, bedrijven en partikulieren, kreeg De Salamander een tweede leven. De molen zelf werd gedemonteerd en opgeslagen.

In 1989 volgde herbouw op een nieuw stuk grond in het oude balkengat. Ten opzichte van zijn oude plaats is de molen voorts ook ongeveer een kwartslag gedraaid. Voor de restauratie is o.a. gebruik gemaakt van het originele achtkant. In 1990 was de molen uitwendig compleet, maar de herbouw van het zaaggedeelte en de winderij (voor het verplaatsen van de stammen) duurde nog enkele jaren: op 25 oktober 1995 kon voor het eerst in vele jaren weer met windkracht worden gezaagd.

Op de molen wordt momenteel hout gezaagd voor parketvloeren, meubels, scheepsrestauratie en koets- en wagenbouw. Bij windstilte kan m.b.v. een elektromotor worden gezaagd.

Eén onderdeel overleefde het ruim 30 jaar durende intense verval en is nog steeds onmiskenbaar aanwezig: de teakhouten windpeluw, vermoedelijk lang geleden door de fa. Koerts uit eigen voorraad gehaald en gezaagd.
Aanvullingen
Literatuurverwijzingen:
H. Brouwer Schut en L. van Ewijk: De wind in de zeilen - De bewogen geschiedenis van houtzaagmolen De Salamander. Leidschendam 2006.

© Foto: Matthieu Hoogduin (5-4-2014).

© Foto's: Matthieu Hoogduin (5-4-2014).

© Foto: Frits Kruishaar (12-5-2012).

© Bovenste foto: aandrijving van de zaagramen, middelste foto: de krukas, onderste foto: het krabbelwerk.
Foto's: Matthieu Hoogduin (5-4-2014).

© De Salamander op zijn oude plek in 1953, omgeven door de talrijke zware boomstammen.
Ansichtkaart, collectie Anja Hoogduin.

© De onttakelde Salamander in 1915.
Foto: n.b. (verzameling Rob Pols).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: vrijdag 18 april 2014 | Constructie

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen De Salamander, Leidschendam home vorige pagina