Nederlandse Molendatabase
Koudekerk a/d Rijn, Zuid-Holland
1035
Lagenwaardse molen
1704 / 1836 / 2003
Wipmolen
Wipmolen
Poldermolen
Batelaan 1
2396 ET Koudekerk a/d Rijn
X: 101614 Y: 463475
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Alphen aan den Rijn
niet bekend
Rijnlandse Molenstichting
Sinds 2004 is de Rijnlandse Molenstichting eigenaar, daarvoor was dat vanaf 1963 de gemeente Leiderdorp, daarvoor de Bospolder (ook van de voorganger) sinds de stichting van de polder in 1634.
Maalvaardig

2011: 584.320
2010: 606.245
Bemalen van de Lagenwaardse polder op vrijwillige basis
Pieter den Haan / Andries Veloo
06-21213331
Als de molen draait en op afspraak
Zeer groot
ZH040
10287
25701
Constructie
Ondertoren gedekt met riet
Bovenhuis gedekt met hout, rood geverfd; wit afgebiesd
Kap gedekt met gepotdekselde planken
21,26 / 21,36 m.
Oud-Hollands
Deze molen was op zijn vorige locatie van 1928 tot 1964 'half-verdekkerd': metalen stroomlijnneuzen aan de achterzijden van beide roeden. Nadat een nieuwe roede gestoken was werd de molen weer Oud-Hollands opgehekt. Dat is na de overplaatsing van 2003 zo gebleven.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Straathof 0123 buiten 1997 1997/2003 aanw. 21.36
klik voor meer info Straathof 0095 binnen 1995 1995/2003 aanw. 21.26
klik voor meer info Bremer 0083 buiten 1965 1965 1997 21.40
klik voor meer info Pot 2550 buiten 1924 1924? 1965 21.50
klik voor meer info Pot 2425 binnen 1918 1918? 1995 21.30
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info De Prins van Oranje ? 1875 1875? aanw.
Zetelkruiwerk; kruihaspel
Losse Vlaamse blokvang uit vier stukken; vangbalk met haak; vangstok; kneppel; pal
Stalen vijzel: geen woning in de molen
Bovenwiel 54 kammen
Bovenschijfloop 28 staven
Onderbonkelaar 40 kammen
Vijzelwiel 37 kammen
Overbrengingsverhouding 1 : 2,08
Arent van der Spelt, Zoeterwoude (1704)
Gerrit van Geer / Gerrit van Heteren (1836)
Fa. Verbij, Hoogmade (2003)
Eenvoudige makelaar met windvaan

In de steenburrie staan enige namen en jaartallen gekrast:
"J. Borst 7 junij 1892"
"C. Borst 7 mei 1872"
Verwijzingen
Geschiedenis
De Bospolder werd op 26 augustus 1634 gesticht door samenvoeging van het Boschpoldertje, gesticht op 11 november 1628, met de Hartogenpolder, de Cornelis Willem Diertsz. polder, de West- of Groteren polder en de Cornelis Pieter Arisz. polder. Tegelijk werd een nieuwe molen gebouwd.
Die molen vloog op 8 december 1703 bij zware storm in brand en werd grotendeels vernield.

Arent van der Spelt uit Zoeterwoude schreef als laagste in en kreeg de opdracht tot het bouwen van een nieuwe molen. Op 29 augustus 1704 was de molen maalvaardig. Het bemalen van de Bospolder werd zolang verricht door de molen van de Hoogmadese polder.

In 1836 was een nieuw bovenhuis nodig. Gerrit van Heteren kreeg de opdracht, Gerrit van Geer stelde bestek en voorwaarden op.

De molen bemaalde oorspronkelijk met een scheprad; in 1928 werd dit nog houten exemplaar onder advies van molenmaker A.J. Dekker vervangen door een schroefpomp. Ook werden toen stroomlijnneuzen, ook wel bekend als het 'half-Verdekkerd-systeem', aangebracht. Deze en nog meer vernieuwende ideeën (zoals ook het conisch rollager in plaats van een halssteen) werkten hier met wisselend succes. De grote drijfriem van de schroefpomp liep er nogal eens af, waarna deze met het nodige kunst- en vliegwerk weer moest worden aangebracht. Het halslager liep vaak heet.

In 1955 kwam aan de windbemaling van de Bospolder een einde. Men stond wederom voor hoge kosten (zo moest de buitenroede worden vervangen) en daarom besliste het polderbestuur tot aanschaf van dieselgemaal.  De molen werd deels uitgesloopt: pomp en grote aandrijfpoelie werden verwijderd, van het gaandewerk bleef slechts de ingekorte en gedeeltelijk stalen koningspil over;

In 1963 werd de inmiddels wat vervallen molen eigendom van de gemeente Leiderdorp, die de molen in 1965 deed restaureren.
Veel is er in de jaren daarna niet met deze molen gedraaid; als één van de weinige molens in deze regio was deze namelijk niet maalvaardig en dat maakte dit voor vrijwilligers tot een tamelijk onaantrekkelijke molen. Vervijzeling, waarover rond 1980 werd nagedacht, vond geen doorgang, althans: niet meer op deze locatie. Rond 1982 waren er plannen voor een (inderdaad dringend noodzakelijke) rondweg om Hoogmade heen en daartoe zou de Bospolder grotendeels worden doorsneden en te weinig water overhouden om een dure investering in de molen te doen.

De rondweg van Hoogmade betekende niet de enige grote verkeerstechnische maatregel hier: eind jaren '90 werd duidelijk, dat de molen niet op zijn originele plaats kon blijven: hij stond precies bij het begin waar de tunnel van de aan te leggen Hogesnelheidslijn (HSL) zou worden geboord. Tussen 1999 en 2002 werd de directe omgeving één grote bouwput.

Op 9 december 2002 werd de Bosmolen van zijn standplaats verwijderd om tijdelijk te worden ondergebracht bij de (dichtbij gelegen) werkplaats van molenmakerij Verbij. De molen zou een nieuwe maalvaardige functie krijgen, hemelsbreed niet eens ver van de oude locatie.

Op 27 september 2003 werden ondertoren, bovenhuis en staart op een dieplader in één keer van de werkplaats van de molenmaker naar zijn nieuwe locatie gebracht, de plek waar lang geleden de windmotor van de Lagewaardsche en Bruimadesche polder stond. Pas nadat de molen was geplaatst kon een nieuwe voorwaterloop worden gemaakt.
Ondertussen had de molenaar naast de molen een nieuwe woning gebouwd die qua bouwstijl aansluit op die van het op de oude plaats aanwezige huisje.

Op 27 maart 2004 werd er voor het eerst in bijna 50 jaar weer water gegeven en op 15 mei volgde de officiële ingebruikname. De naam 'Bosmolen' was niet meer van toepassing; de molen wordt, vanwege de polder die hij nu bemaalt, 'Lagenwaardse molen' genoemd.

Als de molen draait, staat de vijzel 'aan', ofwel: er wordt altijd gemalen.
Aanvullingen

Deze molen is vernoemd naar de polder die hij sinds 2003 kan bemalen.

In museummolen De Valk te Leiden wordt het Dekker-rollager bewaard, waarmee de Bosmolen vanaf 1928 draaide. Het liep in de regel te snel heet en werd zodoende later weer vervangen door een normale halssteen. Het Dekker-rollager voldeed doorgaans alleen in kleinere molens.

'Verplaatsing Bosmolen van start', in: Molenwereld 1 (2003) 8 - 9.
'Molens op weg naar een betere toekomst', in: Molenwereld 12 (2003) 351 - 354.
Frans Grims, Ontstaan en geschiedenis van de poldermolens in Leiderdorp (Leiderdorp 2009), pp. 65 - 82.
Andries Veloo, 'Andries Veloo en de Lagenwaardse molen', in: Molenwereld 171 (2013) 229 - 232.
Overige foto's
Lagenwaardse molen, Koudekerk a/d Rijn, Foto
Lagenwaardse molen, Koudekerk a/d Rijn, Foto
© Foto's: Martijn Scholtens (21-8-2011).
Lagenwaardse molen, Koudekerk a/d Rijn, Foto
© Foto's: Piet Glasbergen (11-3-2014).
Lagenwaardse molen, Koudekerk a/d Rijn, Foto: Gert Klooster (23-8-2012).
Lagenwaardse molen, Koudekerk a/d Rijn, Foto: Ronald Meijer (25-8-2013).
Lagenwaardse molen, Koudekerk a/d Rijn, Foto
© Foto's: Piet Glasbergen (11-3-2014).
Lagenwaardse molen, Koudekerk a/d Rijn, De Bosmolen nog op zijn oude locatie. De omgeving is dan al sterk aan het veranderen.  Foto: Leo Middelkoop (29-3-2002).
© De Bosmolen nog op zijn oude locatie. De omgeving is dan al sterk aan het veranderen.
Foto: Leo Middelkoop (29-3-2002).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: zondag 10 mei 2015 | Geschiedenis Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Lagenwaardse molen, Koudekerk a/d Rijn home vorige pagina