Nederlandse Molendatabase
Leiden, Zuid-Holland
Database nr. 1026
Inventaris nr. ZH029
Ten-Bruggencatenr. 00991
Naam De Herder
Bouwjaar 1884 (1755)
Type Stellingmolen
Kenmerken Achtkante Molen
Functie Zaagmolen
Ligging Haarlemmerweg 77A
2334 GE Leiden
Rijksdriehoek X: 93571 Y: 465420
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Leiden
Kadaster Gemeente Leiden, sectie P, nr. 3272
Monumentennummer 25654
Landsch. waarde Niet onbelangrijk maar is erg omsloten door beplantingen
Eigenaar Proper Beheer B.V.
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig
Omwentelingen 2010: 14.295
2011: 6.000
2012: 65.000
2013: 60.500
Bestemming Vh. het zagen van hout, thans buiten bedrijf
Molenaar Philip Pijnnaken / Teun Waltman
Bezoekmogelijkheid Als de molen draait en op afspraak

© De Herder, draaiend op het zuiden.
Foto: Joram Wijling (23-12-2013).
Constructie
Romp Houten achtkant, gedekt met riet, op vierkante onderbouw met aangebouwde schuren
Kap Gedekt met riet
Vlucht 20,50 / 20,60 m.
Wiekenvorm Oud-Hollands
Wiekverbeteringen Van 1941 tot ca. 1946 was deze molen 'half-verdekkerd': aan de voorzijde Oud-Hollands; aan de achterzijde het gedeelte tussen windborden en roede voorzien van een stroomlijn. Hier was dit geheel in hout uitgevoerd.
Later is deze molen weer van klassieke ophekking voorzien.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Straathof0132buiten1998-aanw.20.60 m.
klik voor meer info Straathof0133binnen1998-aanw.20.50 m.
klik voor meer info Bremer0105binnen19661966199220.50 m.
klik voor meer info Bremer0106buiten19661966199220.50 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info De Prins van Oranje067718701884aanw.04.00 m.
Kruiwerk 37 houten rollen; kruihaspel
Vang Vaste Vlaamse blokvang uit vier stukken; vangbalk met haak; vangstok
Inrichting Twee snelzaagramen, waarvan één maalvaardig op windkracht.
Overbrengingen Bovenwiel 71 kammen
Bovenschijfloop 33 staven, steek 10,8 cm.
Spilwiel 53 kammen
Krukwiel 48 staven, steek 9,8 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 2,37
Versiering
Eenvoudige baard, donkergroen geverfd, wit afgebiesd, met de opschriften "1755" en "1884".
Verwijzingen
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Voorganger De Herder, Leiden (Oegstgeest)
Afkomstig uit De Kat, Amsterdam
Geschiedenis
Deze stellingmolen werd in 1884 gebouwd nadat de voorganger, een paltrok, op 5 september 1883 door blikseminslag werd verwoest. Voor de herbouw werd de uit 1755 daterende en voor de sloop te koop staande houtzaagmolen De Kat vanuit Amsterdam naar Leiden overgebracht.

Tot ca. 1926 functioneerde de molen op windkracht voor de zagerij van de gebrs. Mulder. Na installatie van moderne snelzaagramen werd tot 1941 de windkracht niet meer gebruikt. In dat laatste jaar werd De Herder met kunst- en vliegwerk weer maalwaardig gemaakt. Bij die gelegenheid werd de molen 'half-verdekkerd': Oudhollands met een stroomlijnneus aan de achterzijde. Direct na de oorlog kwam de molen weer tot stilstand. Overigens was de molen uitwendig vanaf 1926 altijd zeer behoorlijk onderhouden.

Een restauratie in 1965/66, waarbij onder meer nieuwe roeden werden gestoken, leidde niet tot nieuwe activiteit: in de molen werd nog altijd machinaal gezaagd maar draaien was er niet meer bij. Pas vanaf 1975 werd er weer regelmatig door een vrijwillig molenaar gedraaid.

Eind jaren '70 beëindigde de fa. Gebr. Mulder haar bedrijf en later werd de molen verkocht aan een grote makelaardij te Oegstgeest.

Ondertussen werd duidelijk dat deze molen niet zonder een nieuwe, veelomvattende restauratie zou kunnen. Met name de vierkante onderbouw werd slecht: feitelijk stond de molen op een zeker moment nog maar op twee van de vier poten! In 1987 draaide de molen voorlopig voor het laatst.

Een door de eigenaar voorgesteld plan om de molen draaivaardig te restaureren maar tevens ook in te richten als woning, stuitte eind jaren '90 op veel weerstand in molenkringen.
Uiteindelijk werd een goed compromis gevonden: de molen werd gerestaureerd in de staat van na 1926 en naast de molen werden een woning gebouwd in een stijl, die veel op die van de zaagschuren lijkt.
In de molen is de oude snelzaagmachine uit 1920 teruggeplaatst en deze kan in principe met windkracht worden aangedreven. Van de oorspronkelijke aandrijving resteren, behalve bovenwiel en bovenschijf, nog spil- en krukwiel.

Wat bij de restauratie niet terugkeerde was de aanbouw met de lintzaagmachine; de houten hijskraan die voor de molen stond, werd verplaatst naar de andere kant van de molen naast de vijver.
Het achtkant laat sporen zien van de oude inrichting van krukas en zaaghoofden. Maar er zijn ook aanpassingen gedaan voor de nieuwe inrichting voor het snelzaagraam. Een oude houten roede doet dienst als draagbalk voor de koningspil. Maar er zijn uitkepingen aanwezig wat er op duidt dat een groot vliegwiel recht onder de koningspil heeft gedraaid; waar dit voor gediend heeft is tot op heden onduidelijk.

Sinds 2011 draait en zaagt de molen weer regelmatig door inzet van vrijwillig molenaars.
Aanvullingen
Over de naam:
Deze molen nam in 1884 de naam over van zijn verbrande voorganger.
Literatuurverwijzingen:
J.H. van den Hoek Ostende, 'De Amsterdamse jaren van de Leidse zaagmolen De Herder', in: Molenwereld 118 (2008) 354 - 362
Overige foto's

© Foto links: Rob Pols (21-9-2009).
Rechts: De Herder nu eens gezien vanuit een wat andere hoek.
Foto: Leo Middelkoop (23-6-2002).

© Foto: Rob Pols (21-9-2009).

© Er valt nog genoeg te zagen!
Foto: Rob Pols (12-7-2012).

© Op de achtergrond de wipmolen van de Polder Maredijk.
Foto n.n., datum onbekend (coll. Rob Pols).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: vrijdag 7 februari 2014 | Foto

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen De Herder, Leiden home vorige pagina