Nederlandse Molendatabase
Leiden, Zuid-Holland

De Herder

1026
De Herder
1884 (1755)
Stellingmolen
Achtkante Molen
Zaagmolen
Haarlemmerweg 77A
2334 GE Leiden
X: 93571 Y: 465420
N 52.173507 O 4.489182
toon op Google Maps
toon in Google Streetview
Leiden
Gemeente Leiden, sectie P, nr. 3272
Proper Beheer B.V.
Maalvaardig
2015: 74.500
2014: 39.500
2013: 60.500
2012: 65.000
2011: 6.000
2015: bijna negen maanden stilgestaan wegens defect aan de vang.
Het zagen van hout, thans op vrijwillige basis
Philip Pijnnaken, Teun Waltman
06-21976777
Als de molen draait en op afspraak
Niet onbelangrijk maar is erg omsloten door beplantingen
ZH029
00991
25654

Molenmakersbedrijf Molema, Heiligerlee

De Herder

Constructie

Constructie

Houten achtkant, gedekt met riet, op vierkante onderbouw met aangebouwde schuren
Gedekt met riet
20,50 / 20,60 m.
Oud-Hollands
Van 1941 tot ca. 1946 was deze molen 'half-verdekkerd': aan de voorzijde Oud-Hollands; aan de achterzijde het gedeelte tussen windborden en roede voorzien van een stroomlijn. Hier was dit geheel in hout uitgevoerd.
Later is deze molen weer van klassieke ophekking voorzien.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Pos. bouw Jaar Steek Positie Verdw. Lengte
klik voor meer info Bremer 0105 binnen 1966 1966 binnen 1992 20.50
klik voor meer info Bremer 0106 buiten 1966 1966 buiten 1992 20.50
klik voor meer info Straathof 0132 buiten 1998 buiten aanw. 20.60
klik voor meer info Straathof 0133 binnen 1998 binnen aanw. 20.50
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info De Prins van Oranje 0677 1870 1884 aanw. 04.00
37 houten rollen; kruihaspel
Vaste Vlaamse blokvang uit vier stukken; vangbalk met haak; vangstok
Twee snelzaagramen, waarvan één maalvaardig op windkracht.
Bovenwiel 71 kammen
Bovenschijfloop 33 staven, steek 10,8 cm.
Spilwiel 53 kammen
Krukwiel 48 staven, steek 9,8 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 2,37

De Herder

Versiering

Eenvoudige baard, donkergroen geverfd, wit afgebiesd, met de opschriften "1755" en "1884".

De Herder

Verwijzingen

De Herder

Geschiedenis

Geschiedenis

Deze stellingmolen werd in 1884 gebouwd nadat de voorganger, een paltrok, op 5 september 1883 door blikseminslag werd verwoest. Voor de herbouw werd de uit 1755 daterende en voor de sloop te koop staande houtzaagmolen De Kat vanuit Amsterdam naar Leiden overgebracht.

Tot ca. 1926 functioneerde de molen op windkracht voor de zagerij van de gebrs. Mulder. Na installatie van moderne snelzaagramen werd tot 1941 de windkracht niet meer gebruikt. In dat laatste jaar werd het zaaagwerk met kunst- en vliegwerk weer geschikt gemaakt voor de windkracht. Bij die gelegenheid werd de molen 'half-verdekkerd', ofwel Oud-Hollands met een stroomlijnneus aan de achterzijde. Direct na de oorlog kwam de molen weer tot stilstand. Overigens was de molen uitwendig vanaf 1926 altijd zeer behoorlijk onderhouden.

Een restauratie in 1965/66, waarbij onder meer nieuwe roeden werden gestoken, leidde niet tot nieuwe activiteit: in de molen werd nog altijd machinaal gezaagd maar draaien was er niet bij. Pas vanaf 1975 werd er weer regelmatig door een vrijwillig molenaar gedraaid.
Eind jaren '70 beëindigde de fa. Gebr. Mulder haar bedrijf en later werd de molen verkocht aan een makelaardij te Oegstgeest.

Ondertussen werd duidelijk dat deze molen niet zonder een nieuwe, veelomvattende restauratie zou kunnen. Met name de vierkante onderbouw werd slecht: feitelijk stond de molen op een zeker moment nog maar op twee van de vier poten! In 1987 draaide de molen voorlopig voor het laatst.

Een door de eigenaar voorgesteld plan om de molen draaivaardig te restaureren maar tevens ook in te richten als woning, stuitte eind jaren '90 op veel weerstand in molenkringen.
Uiteindelijk werd een goed compromis gevonden: de molen werd gerestaureerd in de staat van na 1926 en naast de molen werden een woning gebouwd in een stijl, die veel op die van de zaagschuren lijkt.
In de molen is de oude snelzaagmachine uit 1920 teruggeplaatst en deze kan met windkracht worden aangedreven, een motor is er niet meer. Van de oorspronkelijke aandrijving van vóór 1926 resteren, behalve bovenwiel en bovenschijf, nog spil- en krukwiel.

Wat bij de restauratie niet terugkeerde was de aanbouw met de lintzaagmachine; de houten hijskraan die voor de molen stond, werd verplaatst naar de andere kant van de molen naast de vijver.
Het achtkant laat sporen zien van de oude inrichting van krukas en zaaghoofden. Maar er zijn ook aanpassingen gedaan voor de nieuwe inrichting voor het snelzaagraam. Een oude houten roede doet dienst als draagbalk voor de koningspil. Maar er zijn uitkepingen aanwezig die er op duiden dat recht onder de koningspil een groot vliegwiel heeft gedraaid; waarvoor dit wiel gediend heeft is nog niet duidelijk geworden.

Sinds 2011 draait en zaagt de molen weer regelmatig door inzet van vrijwillig molenaars.
In 2014 zijn de twee lange schoren vervangen en een korte schoor aangescherfd, ook zijn reparaties uitgevoerd aan het gevlucht, zoals vervangen van voorzomen en enkele kluften en een windbord.
Eind 2014 volgde stilstand vanwege een vermolmd vangstuk. In de loop van 2015 werd dit hersteld, waarna er weer regelmatig wordt gezaagd. Vaak gaat het dan om Leidse bomen die,  eenmaal gezaagd, door een Leidse meubelmaker worden gebruikt.  

De Herder

Aanvullingen

Aanvullingen


Deze molen nam in 1884 de naam over van zijn verbrande voorganger. Op zijn vorige plaats te Amsterdam heette deze molen "De Kat".

J.H. van den Hoek Ostende, 'De Amsterdamse jaren van de Leidse zaagmolen De Herder', in: Molenwereld 118 (2008) 354 - 362

De Herder

Aanvullende foto's
De Herder, Leiden, Foto: René Speur (12-2-2008)
© Foto: René Speur (12-2-2008)
De Herder, Leiden, Foto links: Rob Pols (21-9-2009).  Rechts: De Herder nu eens gezien vanuit een wat andere hoek.  Foto: Leo Middelkoop (23-6-2002).
© Foto links: Rob Pols (21-9-2009).
Rechts: De Herder nu eens gezien vanuit een wat andere hoek.
Foto: Leo Middelkoop (23-6-2002).
De Herder, Leiden, Foto: Rob Pols (21-9-2009).
© Foto: Rob Pols (21-9-2009).
De Herder, Leiden, Er valt nog genoeg te zagen!  Foto: Rob Pols (12-7-2012).
© Er valt nog genoeg te zagen!
Foto: Rob Pols (12-7-2012).
De Herder, Leiden, Foto: Willem Jans (14-9-2003).
© Foto: Willem Jans (14-9-2003).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: zaterdag 9 april 2016 | Tellerstand Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen De Herder, Leiden home vorige pagina