Nederlandse Molendatabase
Kinderdijk, Zuid-Holland
1007
Nederwaard Molen No.5
1738
Grondzeiler
Ronde stenen molen
Boezemmolen
Nederwaard 8
2961 AS Kinderdijk
X: 103795 Y: 432669
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Molenwaard
Gemeente Nieuw Lekkerland, sectie A, nr. 1377
Stichting Werelderfgoed Kinderdijk
Maalvaardig
2014: 209.872
2013: 302.362
2012: 61.423
2011:  0 (restauratie)
2010: 261.489
Bemalen van de lage boezem van de Nederwaard, thans op vrijwillige basis; woning
06-16062363
Niet te bezichtigen
Zeer groot
ZH141
01516 bis
30547
Constructie
Ronde stenen molen
Gedekt met riet
28,10 m.
Oud-Hollands
Deze molen heeft nooit een wiekverbetering ondergaan.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Verdonkschot0019binnen20112011aanw.28.10 m.
klik voor meer info Verdonkschot0020buiten20112011aanw.28.10 m.
klik voor meer info Derckx0570binnen19881988201127.70 m.
klik voor meer info Nederwaard0011buiten19811981?201127.70 m.
klik voor meer info Pot2397binnen19161916198127.80 m.
klik voor meer info Pot2274buiten19131913198127.80 m.
klik voor meer info Pot?-18561856?1857-
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info NSBM Fyenoordg.n.18491849?aanw.04.15 m.
48 ijzeren rollen; kruirad met hoge bank
Losse Vlaamse blokvang uit vijf stukken; vangbalk met haak; vangstok; kneppel
IJzeren scheprad in de molen, Ø 6,30 m.; breedte 0,59 m. Wateras fabr. De Prins van Oranje, ’s Gravenhage, nr. 1112 (1877). Sintelstuk Gieterij Diepeveen, Lels en Smit Kinderdijk (1857)
Woning in de molen
Bovenwiel 70 kammen
Bovenschijf 37 staven, steek 12,8 cm.
Onderschijf 24 staven
Onderwiel 91 kammen, steek 16,5 cm.
Overbrenging 2,00 : 1
Pleun den Braanker, Papendrecht (1738)
Eenvoudige baard, wit geverfd, groen afgebiesd, met het opschrift 'ANNO 1738'

Diverse instripties:
In de vangbalk: J.B.K
In de linkergording: N.H
In de hanebalk achterste kapspant: K.V.L
In de pottenbank in de gang van de molen:W.I.B
Verwijzingen
Geschiedenis
De bouw van deze molen werd aangenomen door Pleun den Braanker uit Papendrecht voor ƒ 9300,-.
Van oudsher heeft deze molen scheef gestaan en er is in het verleden twee keer getracht, daar iets aan te doen. Vermoedelijk rond 1800 is er zo'n 20 cm. in het metselwerk gecorrigeerd (aan de noordkant, zijn diepste punt) en rond 1880 moet dit nog eens gecorrigeerd zijn: toen door de kruivloer zo'n 15 cm. uit te vullen. Ook is het spilkalf om deze reden een keer verzet.
Ondanks deze maatregelen bleef de molen scheef staan en was kruien hier vanouds lastig: er was een extra bezetketting nodig om te voorkomen, dat de kap vanzelf naar zijn diepste punt rolde.

Tussen 1846 en 1946 was dit de peilmolen van de Nederwaard. In 1863 kwam er een extra watertoevoer, namelijk een tweede goot die vooral bij sterke wind enorm voordeel biedt: er ontstaat geen verhang en de molen blijft vrijwel onbeperkt water geven. Het onderwiel is voorzien van dubbele kruisarmen (mogelijk is dat gedaan als gevolg van die tweede waterloop).
Bijzonder is ook, dat de lange en korte spruit en zelfs twee kapspanten van metaal zijn: speciaal voor deze molen vervaardigd door de fa. Pot.
Bij het vervangen van de houten as door een gietijzeren exemplaar werd de oude penbalk niet verwijderd en die zit er dus nog steeds.

Na 2000 is er veel aan de molen vertimmerd: van december 2002 tot juli 2003 vangstukken vernieuwd, bovenwiel geschrooid en voorzien van een nieuw voering, spantring, kapzoldervloer, achterste kapspant, kruirad, windborden en enkele ramen nieuw. In 2004 vervanging van de bovenwielkammen en rietdekwerk. In november 2006 werd de kuip voor driekwart vernieuwd; apart is, dat deze molen nog een houten kuipband bezit, welke bij de restauratie is gehandhaafd (n.b. dit komt ook voor bij de Nederwaard nr. 7). Ook kwam er nieuwe houten beschoeiing langs de voorwaterloop, ook bijzonder, want bij de overige molens is deze in basalt uitgevoerd.
In 2008 zijn enkele kenmerkende elementen weer in oude luister hersteld, zoals het kippeschuurtje, buitentoilet, de pottenbank en de boenstoep. Al in 2004 was hier een 'Alblasserwaardse spin' geplaatst, een oud type speelmolen, dat in vroeger tijd veelvuldig in deze streek gezien werd.

Scheefstand bleef hier echter hét probleem: op een zeker moment kon men hier niet meer omheen en werd er ingegrepen. In oktober 2010 werd gestart met een omvangrijke en zeer kostbare restauratie, die rechtzetting van de molen, herstel van beide waterlopen, herstel van gaandewerk, kap en woning behelsde. Daartoe werd de molen geheel onttakeld en van binnen min of meer 'gestript'.
In juli 2011 stond de molen, mogelijk voor het eerst, recht, dat wil zeggen: men is teruggegaan naar de positie van een scheefstand van 4.5 graad naar ongeveer 2 graden, wat de situatie van rond 1900 was. Het voordeel hiervan is dat er vrijwel niets gesloopt of aangepast hoefde te worden aan zolders en kruivloer. De molenromp staat thans in zijn geheel op een betonnen plaat.
In augustus 2011 werd de kap, die intussen op de grond van nieuw riet was voorzien, herplaatst. Ook werd gewerkt aan vernieuwing van de waterlopen. Op 28 november werden twee nieuwe roeden gestoken. Deze konden, omdat de molen niet meer zo scheef staat, ook inde oorspronkelijk bedoelde lengte van 28,10 meter worden uitgevoerd.
Op maandag 20 augustus 2012 werd er proefgemalen; inmiddels was de molen ook weer bewoond.

Het scheprad zat op een tasting van 2.05 –NAP (de molen had zichzelf namelijk al scheefzakkend verdiept) maar gaat nu naar de 1.88 -NAP, in totaal is het scheprad zo'n 17 cm. gerezen. Hiermee is dit niet langer de grootste watergever van de Nederwaard meer. Er is overigens nog genoeg ruimte op de spil om het onderschijf te laten zakken.
De molen die de rol van molen 5 heeft overgenomen en nu diepste tasting heeft is molen 7, met een tasting van 1.92 –NAP.
Aanvullingen

De molen werd vroeger officieel "Heer Brooshoofd" genoemd. Vermoedelijk is die naam nooit echt in gebruik geweest; al zeer lang is de aanduiding 'Nr. 5' algemeen.

Sinds 1747, dus ruim 250 jaar en vrijwel vanaf de bouw, wordt deze molen bemalen door leden van de familie Hoek.

Jaap de Vries, 'De familie Hoek uit de Alblasserwaard', in: Molens 61 (2001) 14 - 15.
Overige foto's
Nederwaard Molen No.5, Kinderdijk, Foto in kap: De voeghouten zijn versterkt met een stuk rails. Foto van houten kist: Een originele waterton.Foto
© Foto in kap: De voeghouten zijn versterkt met een stuk rails. Foto van houten kist: Een originele waterton.
Foto's: Rob Pols (31-7-2006).
Nederwaard Molen No.5, Kinderdijk, Foto: Ton Koorevaar (20-8-2009).
© Foto: Ton Koorevaar (20-8-2009).
Nederwaard Molen No.5, Kinderdijk, Tijdens de zonsopkomst, met No. 5 op de voorgrond.  Foto: Bram van Broekhoven (17-11-2012).
Nederwaard Molen No.5, Kinderdijk, Molen Nr. 5 malend uit het west-zuidwesten, waarschijnlijk in juni 1943.  Foto: ? (verzameling Rob Pols). Met speciale dank aan Arie Hoek voor de informatie!
© Molen Nr. 5 malend uit het west-zuidwesten, waarschijnlijk in juni 1943.
Foto: ? (verzameling Rob Pols).
Met speciale dank aan Arie Hoek voor de informatie!
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: zaterdag 7 februari 2015 | Tellerstand Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Nederwaard Molen No.5, Kinderdijk home vorige pagina