Nederlandse Molendatabase  
Kinderdijk, Zuid-Holland
Database nr. 1007
Inventaris nr. ZH141
Naam Nederwaard Molen No.5
Bouwjaar 1738
Type Grondzeiler
Kenmerken Ronde stenen molen
Functie Boezemmolen
Ligging Nederwaard 8
2961 AS Kinderdijk
Rijksdriehoek X: 103795 Y: 432669
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Molenwaard
Kadaster Gemeente Nieuw Lekkerland, sectie A, nr. 1377
Monumentennummer 30547
Landsch. waarde Zeer groot
Eigenaar Stichting Werelderfgoed Kinderdijk
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig
Omwentelingen 2009: 310.539
2010: 261.489
2011:  0 (restauratie)
2012: 61.423
2013: 302.362
Bestemming Bemalen van de lage boezem van de Nederwaard, thans op vrijwillige basis; woning
Molenaar Arie Hoek
Telefoon 06-16062363
Bezoekmogelijkheid Niet te bezichtigen

© Foto: Ton Koorevaar (20-8-2009).   
Constructie
Romp Ronde stenen molen
Kap Gedekt met riet
Vlucht 28,10 m.
Wiekenvorm Oud-Hollands
Wiekverbeteringen Deze molen heeft nooit een wiekverbetering ondergaan.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Verdonkschot0019binnen20112011aanw.28.10 m.
klik voor meer info Verdonkschot0020buiten20112011aanw.28.10 m.
klik voor meer info Derckx0570binnen19881988201127.70 m.
klik voor meer info Nederwaard0011buiten19811981?201127.70 m.
klik voor meer info Pot2397binnen19161916198127.80 m.
klik voor meer info Pot2274buiten19131913198127.80 m.
klik voor meer info Pot?-18561856?1857-
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info NSBM Fyenoordg.n.18491849?aanw.04.15 m.
Kruiwerk 48 ijzeren rollen; kruirad met hoge bank
Vang Losse Vlaamse blokvang uit vijf stukken; vangbalk met haak; vangstok; kneppel
Inrichting IJzeren scheprad in de molen, Ø 6,30 m.; breedte 0,59 m. Wateras fabr. De Prins van Oranje, ’s Gravenhage, nr. 1112 (1877). Sintelstuk Gieterij Diepeveen, Lels en Smit Kinderdijk (1857)
Woning in de molen
Overbrengingen Bovenwiel 70 kammen
Bovenschijf 37 staven, steek 12,8 cm.
Onderschijf 24 staven
Onderwiel 91 kammen, steek 16,5 cm.
Overbrenging 2,00 : 1
Molenmaker Pleun den Braanker, Papendrecht (1738)
Versiering
Eenvoudige baard, wit geverfd, groen afgebiesd, met het opschrift 'ANNO 1738'

Diverse instripties:
In de vangbalk: J.B.K
In de linkergording: N.H
In de hanebalk achterste kapspant: K.V.L
In de pottenbank in de gang van de molen:W.I.B
Verwijzingen
Ten-Bruggencatenr. 01516 bis
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Geschiedenis
De bouw van deze molen werd aangenomen door Pleun den Braanker uit Papendrecht voor € 9300,-. Tussen 1846 en 1946 was dit de peilmolen van de Nederwaard.

Van oudsher heeft deze molen scheef gestaan en er is in het verleden twee keer getracht, daar iets aan te doen. Vermoedelijk rond 1800 is er zo'n 20 cm. in het metselwerk gecorrigeerd (aan de noordkant, zijn diepste punt) en rond 1880 moet dit nog eens gecorrigeerd zijn: toen door de kruivloer zo'n 15 cm. uit te vullen. Ook is het spilkalf om deze reden een keer verzet.
Ondanks deze maatregelen bleef de molen scheef staan en was het kruien hier vanouds lastig: er was een extra bezetketting nodig om te voorkomen, dat de molen vanzelf naar zijn diepste punt rolde.

In 1863 kwam er een extra watertoevoer, namelijk een tweede goot die vooral bij sterke wind enorm voordeel biedt: er ontstaat geen verhang en de molen blijft vrijwel onbeperkt water geven. Het onderwiel is voorzien van dubbele kruisarmen (mogelijk is dat gedaan als gevolg van die tweede waterloop).
Bijzonder is ook, dat de lange en korte spruit en zelfs twee kapspanten van metaal zijn: speciaal voor deze molen vervaardigd door de fa. Pot.
Bij het vervangen van de houten as door een gietijzeren exemplaar werd de oude penbalk niet verwijderd en die zit er dus nog steeds.

Na 2000 is er veel aan de molen vertimmerd: van dec. 2002 tot juli 2003 vangstukken vernieuwd, bovenwiel geschrooid en voorzien van een nieuw voering, spantring, kapzoldervloer, achterste kapspant, kruirad, windborden en enkele ramen nieuw. In 2004 vervanging van de bovenwielkammen en rietdekwerk. In november 2006 werd de kuip voor driekwart vernieuwd; apart is, dat deze molen nog een houten kuipband bezit, welke bij de restauratie is gehandhaafd (n.b. dit komt ook voor bij de Nederwaard nr. 7). Ook kwam er nieuwe houten beschoeiing langs de voorwaterloop, ook bijzonder, want bij de overige molens is deze in basalt uitgevoerd.
In 2008 zijn enkele kenmerkende elementen weer in oude luister hersteld, zoals het kippeschuurtje, buitentoilet, de pottenbank en de boenstoep. Al in 2004 was hier een 'Alblasserwaardse spin' geplaatst, een oud type speelmolen, dat in vroeger tijd veelvuldig in deze streek gezien werd.

Scheefstand bleef hier echter hŽt probleem: op een zeker moment kon men hier niet meer omheen en werd er ingegrepen.
In oktober 2010 werd gestart met een omvangrijke en zeer kostbare restauratie, die rechtzetting van de molen, herstel van beide waterlopen, herstel van gaandewerk, kap en woning behelst. Daartoe werd de molen geheel onttakeld en van binnen min of meer 'gestript'.
In juli 2011 stond de molen, mogelijk voor het eerst, recht, dat wil zeggen: men is teruggegaan naar de positie van een scheefstand van 4.5 graad naar ongeveer 2 graden, wat de situatie van rond 1900 was. Het voordeel hiervan is dat er vrijwel niets gesloopt of aangepast hoefde te worden aan zolders en kruivloer. De molenromp staat thans in zijn geheel op een betonnen plaat.
In augustus 2011 werd de kap, die intussen op de grond van nieuw riet was voorzien, herplaatst. Ook werd gewerkt aan vernieuwing van de waterlopen.
Op 28 november werden twee nieuwe roeden gestoken. Deze konden, omdat de molen niet meer zo scheef staat, ook volgens de oorspronkelijk bedoelde lengte van 28,10 meter worden uitgevoerd.

Op maandag 20 augustus 2012 werd er proefgemalen; inmiddels was de molen ook weer bewoond.

Het scheprad zat op een tasting van 2.05 –NAP (de molen had zichzelf namelijk al scheefzakkend verdiept) maar gaat nu naar de 1.88-NAP, in totaal is het scheprad zo'n 17 cm. gerezen. Hiermee is dit niet langer de grootste watergever van de Nederwaard meer. Er is overigens nog genoeg ruimte op de spil om het onderschijf te laten zakken.
De molen die de rol van molen 5 heeft overgenomen en nu diepste tasting heeft is molen 7, met een tasting van 1.92 –NAP.
Aanvullingen
Over de naam:
De molen werd vroeger officieel "Heer Brooshoofd" genoemd. Vermoedelijk is die naam nooit echt in gebruik geweest; al zeer lang is de aanduiding 'Nr. 5' algemeen.
Uniek aan deze molen:
Sinds 1747, dus ruim 250 jaar en vrijwel vanaf de bouw, wordt deze molen bemalen door leden van de familie Hoek.

© Foto in kap: De voeghouten zijn versterkt met een stuk rails. Foto van houten kist: Een originele waterton.
Foto's: Rob Pols (31-7-2006).

© Foto: Ton Koorevaar (20-8-2009).

© Molen Nr. 5 malend uit het west-zuidwesten, waarschijnlijk in juni 1943.
Foto: ? (verzameling Rob Pols).
Met speciale dank aan Arie Hoek voor de informatie!
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: zondag 19 januari 2014 | Tellerstand

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Nederwaard Molen No.5, Kinderdijk home vorige pagina