Molen Korenwindmolen van Oerle (1e plaats), Oerle

Oerle, Noord-Brabant
v

korte karakteristiek

naam
Korenwindmolen van Oerle (1e plaats)
modeltype
Standerdmolen
functie
korenmolen
bouwjaar
verdwenen
toestand
verdwenen
Toon op Google Maps met andere molens in de buurt  
Toon op Google Maps met andere molens in de buurt
Ten Bruggencate-nr.
08325
oude dbnr.
V6083
Meest recente aanpassing

locatie

plaats
Oerle
gemeente
Veldhoven, Noord-Brabant
streek
De Kempen
geo positie
X: 152714, Y: 379958
N: 51.40876, O: 5.35435

constructie

modeltype
Standerdmolen
krachtbron
wind
functie
plaats bediening
plaats kruiwerk
middenkruier
kruiwerk
zetelkruier
afbeelding van onze ondersteuners

geschiedenis

toestand
verdwenen
bouwjaar
circa
verdwenen
verplaatst
geschiedenis
De oudste molen binnen Veldhoven was waarschijnlijk een watermolen in Oerle uit de twaalfde eeuw, die later (in of kort vóór 1360) is vervangen door een windmolen. De laatste opvolger van deze windmolen werd in 1933 gesloopt. Zie voor de eerste en tweede standplaats van de watermolen databasenummer 7270 en 7271

Omdat in 1360 de molen van Oerle op een andere locatie stond en een windmolen blijkt te zijn zal de wateraanvoer op het grenspunt tussen Oerle en Zonderwijk evenmin voldoende geweest zijn voor een florissante exploitatie en kan de reden geweest zijn voor de verplaatsing en de overstap naar een windmolen. De plek waar de windmolen stond was wederom strategisch gekozen, namelijk in de Molenvelden (= latere benaming, ontleend aan molenlocatie) aan de tegenwoordige Banstraat op de grens tussen Oerle en Knegsel. In 1462 werd deze molen (type standerdmolen) verplaatst naar een plek waar de windvang gunstiger was. De plaats waar de standerdmolen heeft gestaan is nauwkeurig bekend, omdat men dit punt (na verhuizing van de molen) met een zware kei heeft gemarkeerd. De ligplaats van de kei werd in een oorkonde van 21 oktober 1623 nauwkeurig beschreven: ’….. tot op eenen pael ende grooten blouwen steen gelegen opte sijde naer Kneghsel ter zijden der wijntmoelen daer deselve wijntmoelen ten anderen tijden heeft gestaan geheijten de plaetse termeulenpael van Sandt Oers…’. De grote blauwe steen die de plek waar de windmolen eertijds had gestaan was een grenspunt geworden en heette ’termeulenpael van Sandt Oers’.
In 1991-’92 werd de molensite uit 1360 - 1462 archeologisch onderzocht. Hier werden onder andere vele brokstukken basaltlava aangetroffen die onmiskenbaar afkomstig waren van een maalsteen. Voorts vielen twee bodemverstoringen op die kunnen zijn ontstaan door het verdiept leggen van de liggerblokken die één der kruisplaten van de onderbouw van een standerdmolen ondersteunden. Door het ontbreken van meerdere bodemsporen kunnen de twee liggerbalken die de andere kruisplaat moesten ondersteunen nagenoeg óp het grondoppervlak hebben gelegen. (Op de volgende standplaatsen werden de kruisplaten ondersteund door gemetselde teerlingen).
De blauwe kei werd in de zomer van 1970 op brutale wijze gestolen. In 1993 heeft de Stichting Historisch Erfgoed Veldhoven op exact hetzelfde punt een nieuwe keisteen geplaatst met de inscriptie ’termeulenpael van Sandt Oers’. Tevens is op de kei het kadastraal meetpunt en de richting van de gemeentegrens aangegeven.
De windmolen werd in 1462 verplaatst; zie databasenummer 6084.

Literatuur:

Bijnen, J.F.C.M., ‘De standerdmolen van Oerle, archeologische verkenningen en historische bijzonderheden’, 1993. (Cultuurhistorische Verkenningen in de gemeente Veldhoven, 4.)

Bijnen, J.F.C.M., ‘Veldhoven, 4000 jaar geschiedenis van Oerle, Meerveldhoven, Veldhoven en Zeelst’, 2005 Veldhoven, p. 49-51, 78-80, 332-333, 348-351. (Uitgave: Stichting Historisch Erfgoed Veldhoven)

Informatie ingezonden door N.Jurgens, 28 februari 2008

aanvullingen

trivia
Toelichting op onderstaande foto:
Grenskei in de Molenvelden aan de Banstraat, genaamd 'termeulenpael van Sandt Oers'. De originele kei werd in 1970 gestolen en in 1993 door een 'nieuw' exemplaar vervangen. Foto: Jacq. Bijnen, SHEV

Informatie van Nico Jurgens, 3 maart 2008